Quy định mới trong công tác tái hòa nhập cộng đồng

Nghị định 247/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Điều 43 Luật Thi hành án hình sự 2025 về nội dung chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng đối với phạm nhân trước khi chấp hành xong án phạt tù, được đặc xá, được tha tù trước thời hạn có điều kiện (phạm nhân); quy định các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong hình phạt tù; quy định việc tiếp nhận, giúp đỡ người chấp hành xong hình phạt tù tái hòa nhập cộng đồng; kinh phí bảo đảm thực hiện; trách nhiệm của các bộ, UBND các cấp và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong công tác tái hòa nhập cộng đồng.

Đối tượng áp dụng của Nghị định bao gồm các trại giam, trại tạm giam, Công an cấp tỉnh, Công an cấp xã, UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã; phạm nhân, người chấp hành xong án phạt tù, người được đặc xá, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện từ đủ 18 tuổi trở lên, đã được cấp chứng nhận và thường trú tại Việt Nam (người chấp hành xong hình phạt tù); cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Theo Điều 3 Nghị định này, công tác bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng phải tuân thủ quy định pháp luật, bảo đảm sự phối hợp của gia đình và xã hội, tạo điều kiện thuận lợi để người chấp hành xong hình phạt tù ổn định cuộc sống, phòng ngừa tái phạm tội và nghiêm cấm hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử.

Để chuẩn bị tốt cho phạm nhân trước khi trở về xã hội, Điều 5 Nghị định 247/2026/NĐ-CP quy định cụ thể việc tư vấn tâm lý, hỗ trợ các thủ tục pháp lý tại cơ sở giam giữ được thực hiện trong thời hạn 2 tháng trước khi phạm nhân chấp hành xong án phạt tù hoặc sau khi có kết quả thẩm định đề nghị đặc xá, tha tù trước thời hạn có điều kiện.

Công tác tư vấn tâm lý tập trung vào các nội dung về tình cảm, hôn nhân, gia đình, sức khỏe, phòng chống ma túy, HIV/AIDS; xóa bỏ mặc cảm, tự ti; định hướng lao động, việc làm, sử dụng nghề đã được đào tạo và bảo hiểm xã hội.

Về phương pháp, các cơ sở giam giữ tổ chức cho phạm nhân đăng ký nhu cầu bằng phiếu hoặc chủ động phát hiện vướng mắc để phân công cán bộ có kinh nghiệm tư vấn trực tiếp theo hình thức riêng hoặc nhóm; trong đó việc tư vấn riêng phải thực hiện trong phòng tư vấn hoặc địa điểm phù hợp, bảo đảm riêng tư, an toàn, có đầy đủ bàn ghế và phương tiện cần thiết.

Bên cạnh đó, phạm nhân được tư vấn, hướng dẫn thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết như đăng ký cư trú, cấp đổi thẻ căn cước, vay vốn, đăng ký kinh doanh, giao kết hợp đồng lao động. Cơ sở giam giữ có thể mời cơ quan, tổ chức, cá nhân có chuyên môn tham gia chia sẻ; trường hợp cá nhân thuộc cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội tự nguyện đến tư vấn phải có văn bản giới thiệu và được Giám thị trại giam, trại tạm giam chấp thuận.

Sau khi người chấp hành xong hình phạt tù trở về nơi cư trú, các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng tiếp tục được triển khai toàn diện qua hoạt động thông tin, truyền thông, giáo dục nhằm định hướng cộng đồng giúp đỡ, xóa bỏ định kiến, kỳ thị và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Đặc biệt, chính sách hỗ trợ vốn và kết nối việc làm được quy định rất cụ thể. Người chấp hành xong hình phạt tù tham gia giáo dục nghề nghiệp được hưởng chính sách hỗ trợ đào tạo nghề đối với người học nếu thuộc đối tượng quy định; trường hợp không thuộc đối tượng, UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định hoặc quyết định theo thẩm quyền chính sách hỗ trợ.

Người chấp hành xong hình phạt tù cũng được xem xét vay vốn hỗ trợ tạo việc làm, duy trì, mở rộng việc làm, đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng khi đáp ứng điều kiện về việc làm, tín dụng chính sách; đồng thời được tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ tạo việc làm. Lực lượng Công an tham gia hoạt động tham quan mô hình kinh tế của gia đình người chấp hành xong án phạt tù được vay vốn để động viên, hỗ trợ.

Để bảo đảm hiệu quả thực tế, UBND cấp xã có trách nhiệm chỉ đạo, phối hợp với tổ chức dịch vụ việc làm công và cơ quan liên quan thực hiện tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí, tiếp nhận và hỗ trợ kết nối việc làm phù hợp với điều kiện thị trường lao động. Quy định nêu rõ việc ưu tiên tư vấn, giới thiệu việc làm đối với người không có nguồn thu nhập ổn định, thiếu kỹ năng nghề, có nguy cơ tái phạm cao hoặc thuộc Nhóm B, Nhóm C theo kết quả đánh giá, phân loại tại Điều 13 Nghị định này, tập trung kết nối với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh phù hợp.

Song song với đó, người chấp hành xong hình phạt tù được trợ giúp về tâm lý ngay khi trở về nơi cư trú thông qua tư vấn riêng, tư vấn nhóm, cung cấp tài liệu, sinh hoạt cộng đồng, diễn đàn hoặc qua môi trường mạng, trang thông tin điện tử, thư từ, điện thoại nhằm xóa bỏ mặc cảm, rèn luyện kỹ năng sống và nâng cao khả năng tự giải quyết khó khăn; được hướng dẫn, giới thiệu đến cơ quan có thẩm quyền để được hỗ trợ thủ tục pháp lý cần thiết khi tham gia tố tụng hình sự, dân sự, hành chính, giao kết hợp đồng dân sự, thực hiện thủ tục xóa án tích, cấp Phiếu lý lịch tư pháp và các thủ tục hành chính khác.

Nhằm xã hội hóa và tạo cơ chế phối hợp bền vững, UBND các cấp quyết định xây dựng các mô hình tái hòa nhập cộng đồng căn cứ vào điều kiện thực tế của địa phương. Các hình thức tổ chức phối hợp này giữa cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân và cộng đồng dân cư trên địa bàn bao gồm: Mô hình quỹ hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng; mô hình câu lạc bộ, tổ liên gia, tổ tự quản, tổ hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng; và các mô hình khác phù hợp với tình hình thực tế theo quy định của Nghị định này cùng pháp luật khác có liên quan.

Bên cạnh các cơ chế hỗ trợ, để bảo đảm tính nghiêm minh, công tác thi hành án hình sự phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật. Căn cứ Điều 7 Luật Thi hành án Hình sự 2025, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm: Phá hủy cơ sở quản lý, giam giữ, hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của cơ sở; tổ chức trốn hoặc trốn khỏi nơi quản lý, giam giữ, khi đang bị áp giải, dẫn giải; đánh tháo phạm nhân, người chấp hành biện pháp tư pháp, người bị áp giải, dẫn giải. Nghiêm cấm hành vi không chấp hành quyết định thi hành án hình sự; cản trở hoặc chống lại việc thực hiện nội quy, quy chế về thi hành án hình sự hoặc quyết định, yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền.

Luật cũng nghiêm cấm việc tổ chức, kích động, xúi giục, lôi kéo, dụ dỗ, giúp sức, cưỡng bức người khác vi phạm pháp luật về thi hành án hình sự; trả thù, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người có trách nhiệm thi hành án hình sự; không ra quyết định thi hành án hình sự; không thi hành quyết định trả tự do theo quy định và quyết định khác của người có thẩm quyền; đưa, nhận, môi giới hối lộ, nhũng nhiễu; tha trái pháp luật người đang bị giam, người bị áp giải hoặc thiếu trách nhiệm trong quản lý, canh gác để người chấp hành án trốn.

Đặc biệt, nghiêm cấm lợi dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn để đề nghị miễn, giảm, hoãn, tạm đình chỉ, tha tù trước thời hạn có điều kiện, rút ngắn thời gian thử thách cho người không đủ điều kiện hoặc không đề nghị cho người đủ điều kiện; cản trở người, pháp nhân thương mại chấp hành án thực hiện các quyền theo quy định.

Quy định cũng cấm các hành vi tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục người chấp hành án, biện pháp tư pháp; lợi dụng chức vụ để xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án; trù dập, trả thù người tố cáo, khiếu nại; kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người, pháp nhân thương mại chấp hành án; làm sai lệch hồ sơ, sổ sách hoặc cấp, từ chối cấp trái quy định pháp luật quyết định, chứng nhận, xác nhận về thi hành án hình sự.