Doanh nghiệp thuỷ sản nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy xuất khẩu

Tăng trưởng trong thách thức

Thông tin từ Hiệp hội xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản đạt 5,7 tỷ USD, tăng 11,4% so với cùng kỳ năm trước. Xét theo nhóm hàng, thủy sản là một trong ba nhóm có cán cân thương mại 6 tháng đầu năm 2026 ở trạng thái thặng dư với 4,13 tỷ USD, tăng 17%.

Nhận định về bức tranh 6 tháng, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu Thủy sản (VASEP), kết quả xuất khẩu đã phản ánh sự nỗ lực rất lớn của cộng đồng doanh nghiệp trong việc duy trì sản xuất, thích ứng với biến động của thị trường và khai thác hiệu quả các cơ hội xuất khẩu.

Đặc biệt, các hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương đã mang lại nhiều lợi thế cho ngành thủy sản, doanh nghiệp đã tận dụng khá hiệu quả những cam kết hội nhập.

Đáng chú ý, nhờ tận dụng hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam –Liên minh châu Âu (EVFTA), xuất khẩu thủy sản sang EU vẫn duy trì trong “câu lạc bộ tỷ USD”, đạt trung bình 1,1-1,3 tỷ USD mỗi năm.

Kết quả trên được xem là nền tảng tích cực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của xuất khẩu thủy sản năm 2026. Tuy nhiên, ngành thuỷ sản Việt Nam đang phải đối mặt với không ít khó khăn khi các thị trường xuất khẩu lớn đang gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại.

Chẳng hạn, tại thị trường Hoa Kỳ, ngoài các biện pháp phòng vệ thương mại như chống bán phá giá, chống trợ cấp đối với mặt hàng tôm, còn xuất hiện thêm các quy định và đạo luật mới có xu hướng hạn chế nhập khẩu và liên quan đến các tiêu chuẩn về lao động.

Nhiều thị trường khác cũng đang tăng cường các hàng rào kỹ thuật. Trong đó, tại Brazil, xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam đang đạt mức tăng trưởng tích cực nhờ sản phẩm có những lợi thế và sự khác biệt so với nhiều đối thủ cạnh tranh. Điều này cho thấy doanh nghiệp cần tiếp tục chủ động thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, bên cạnh rủi ro thị trường, cước vận tải container toàn cầu đang nổi lên là một thách thức lớn đối với xuất khẩu thủy sản trong nửa cuối năm, nhất là khi cước container quốc tế đang tiến gần mức cao nhất trong gần 2 năm.

Những điểm nghẽn cần được tháo gỡ

VASEP đánh giá, doanh nghiệp thuỷ sản Việt Nam đang đối mặt với không ít khó khăn. Thứ nhất, thiếu lao động nghiêm trọng, nhất là doanh nghiệp tại các khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và thành phố Hồ Chí Minh. Khi không có đủ nhân lực, doanh nghiệp rất khó đáp ứng các đơn hàng lớn.

Thứ hai, khó tiếp cận vốn. Trong bối cảnh doanh nghiệp cần tăng cường thu mua nguyên liệu để đáp ứng đơn hàng, việc tiếp cận tín dụng gặp nhiều hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng sản xuất và xuất khẩu.

Thứ ba, chi phí đầu vào cao. Ba yếu tố này đã tạo thành “ba gọng kìm” làm giảm hiệu quả những nỗ lực tăng trưởng của phần lớn doanh nghiệp thủy sản.

Đối với các doanh nghiệp khai thác và chế biến thủy sản từ biển, khó khăn còn đến từ các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu. Liên minh châu Âu (EU) vẫn duy trì cảnh báo “thẻ vàng” IUU, Hoa Kỳ áp dụng nhiều quy định liên quan đến bảo vệ động vật biển và yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc.

Đáng nói, sau quá trình phân cấp quản lý, việc cấp các giấy xác nhận, chứng nhận phục vụ xuất khẩu tại một số địa phương còn phát sinh nhiều vướng mắc. Không ít lô hàng chậm được cấp giấy tờ hoặc chưa hoàn tất xác nhận đúng thời hạn, khiến doanh nghiệp dù đã thu mua nguyên liệu vẫn không thể hoàn thiện hồ sơ để giao hàng cho đối tác quốc tế.

Đây là vấn đề cần sớm được tháo gỡ với sự phối hợp của các cơ quan quản lý trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường và chính quyền địa phương nhằm tránh làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Hoài Nam cho biết, Hiệp hội đã có văn bản kiến nghị khá chi tiết gửi Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trong đó gồm 10 nhóm kiến nghị, chủ yếu tập trung vào việc rà soát, điều chỉnh các quy định hành chính mà doanh nghiệp cho rằng vẫn còn là rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh. VASEP kỳ vọng các cơ quan quản lý tiếp tục tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp thuỷ sản.