Hết thời xe biển trắng ngang nhiên chở khách lấy tiền

“Gãi đúng chỗ ngứa”

Trong nhiều năm qua, mô hình “xe ghép”, “xe tiện chuyến” bùng nổ dữ dội, tạo nên một cú sốc lớn trên thị trường kinh doanh vận tải bằng ô tô. Lợi dụng lỗ hổng trong chính sách quản lý, hàng loạt xe cá nhân không đăng ký kinh doanh vận tải vẫn ngang nhiên nhận chở khách lấy tiền. Với những lợi thế vượt trội, những chiếc xe chở khách trá hình này thực sự trở thành nỗi ám ảnh của thị trường kinh doanh vận tải. Sự lộng hành của mô hình “xe ghép”, “xe tiện chuyến” không chỉ gây thất thoát một nguồn thuế lớn cho Nhà nước, mà còn tạo cạnh tranh bất bình đẳng với xe khách truyền thống và tiềm ẩn rủi ro an toàn vì không chịu sự kiểm định chặt chẽ.

Ông Nguyễn Công Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho biết, sự xuất hiện và nở rộ của “xe ghép”, “xe tiện chuyến”, khiến cho hoạt động của các doanh nghiệp vận tải chân chính gặp rất nhiều khó khăn và bất lợi. Bởi, các loại hình vận tải hành khách trá hình này không chịu bất kỳ sự quản lý nào, giúp cho chi phí vận hành giảm đi rất nhiều. Thêm vào đó, loại xe trên lại có thể hoạt động vào bất cứ thời gian nào, đón trả khách ở bất cứ địa điểm nào. “Kinh doanh là phải cạnh tranh sòng phẳng với nhau bằng chất lượng dịch vụ và nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm tương đồng như nhau”, ông Hùng nói và nhấn mạnh, so với các doanh nghiệp kinh doanh vận tải chính thống, rõ ràng “xe ghép”, “xe tiện chuyến” có những lợi thế vượt trội và cuộc cạnh tranh giữa đôi bên đã không có bất cứ sự công bằng nào ngay từ đầu.

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 238/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái. Nghị định bổ sung mức phạt từ 12-14 triệu đồng đối với người điều khiển ôtô không kinh doanh vận tải, nhưng thực hiện hành vi chở người có thu tiền hoặc xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách ngoài hợp đồng vận tải đã ký kết. Ngoài việc bị phạt tiền, tài xế ô tô còn đối mặt với hình phạt bổ sung rất nặng là tước quyền sử dụng hoặc trừ tới 6 điểm giấy phép lái xe. Các chuyên gia nhìn nhận, quy định trên đã “gãi đúng chỗ ngứa” của thị trường kinh doanh vận tải bằng ô tô thời gian qua. Đây sẽ là hành lang pháp lý quan trọng để dẹp loạn vấn nạn “xe ghép”, “xe tiện chuyến”, lập lại trật tự cho thị trường kinh doanh vận tải hành khách bằng ô tô.

Xe trá hình hết “đất sống”

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, chuyên gia giao thông Nguyễn Hữu Đức cho biết, bản chất của các loại hình "xe ghép", "xe tiện chuyến" hiện nay là một dạng vận tải đáp ứng nhu cầu hoạt động hoàn toàn tự phát và nằm ngoài sự kiểm soát của pháp luật. “Mô hình này nở rộ do đáp ứng trúng nhu cầu di chuyển linh hoạt, tiện lợi của hành khách. Tuy nhiên, việc các phương tiện không đăng ký kinh doanh vận tải tham gia thị trường, gây ra sự cạnh tranh bất bình đẳng với các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, đồng thời gây thất thu thuế nghiêm trọng”, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đức nói.

Chuyên gia phân tích thêm, từ góc độ quản lý khoa học, đặc biệt tại các đô thị có mật độ phương tiện lớn như Hà Nội, sự gia tăng mất kiểm soát của “xe ghép”, “xe tiện chuyến”, khiến các mô hình tính toán lưu lượng, đánh giá năng lực thông hành và tổ chức giao thông đô thị gặp sai lệch. Do đó, các biện pháp quản lý sẽ giảm hiệu quả, làm tăng sự mất trật tự trong tổ chức giao thông. Đặc biệt, xe không đăng ký kinh doanh đồng nghĩa với việc không bị ràng buộc bởi các tiêu chuẩn an toàn ngặt nghèo, như lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, camera, quy định về sức khỏe hay thời gian làm việc của tài xế. Điều này tạo ra rủi ro cốt lõi về an toàn cho cả chủ phương tiện và hành khách.

Với sự ra đời của Nghị định số 238/2026/NĐ-CP, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đức nhận định, đây là một "liều thuốc đặc trị" cần thiết. Bởi, với phạt tiền từ 12-14 triệu đồng kèm theo hình thức tước quyền hoặc trừ 6 điểm giấy phép lái xe sẽ tác động trực tiếp vào bài toán kinh tế của tài xế, chế tài này đủ mạnh và đủ sức răn đe. “Chi phí rủi ro giờ đây đã vượt xa biên độ lợi nhuận của việc chạy xe "trá hình", buộc chủ phương tiện phải cân nhắc lại hoạt động của mình”, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đức phân tích. Theo đánh giá của chuyên gia này, chế tài mà Nghị định số 238/2026/NĐ-CP đưa ra phản ánh tư duy quản lý minh bạch hóa, tương đồng với kỷ cương trong mô hình quản lý đô thị và hệ thống kiểm soát phương tiện khắt khe, hướng tới triết lý an toàn không khoan nhượng - điều thường được thấy trong các mô hình quản lý tại các quốc gia được đánh giá cao trong công tác quản lý giao thông vận tải, như: Nhật Bản, Thụy Điển và Singapore. Điều này cho thấy những tiêu chuẩn mà Nghị định đưa ra đã tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế.

Nhìn nhận vấn đề qua góc nhìn pháp lý, Luật sư Bùi Đình Ứng, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội khẳng định, việc bổ sung chế tài đối với xe hợp đồng, xe ghép, xe tiện chuyến trá hình là bước cần thiết nhằm lập lại trật tự trong hoạt động vận tải hành khách. “Không thể để tình trạng một hoạt động mang tính kinh doanh, nhưng lại đứng ngoài khuôn khổ pháp lý, vì điều đó không chỉ gây thất thu ngân sách, mà còn tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng trên thị trường”, Luật sư Bùi Đình Ứng nói.

Theo chuyên gia pháp lý này, Luật Đường bộ năm 2024 đã chỉ rõ các loại hình kinh doanh vận tải hành khách bằng ô tô đồng thời quy định rõ các loại hình này muốn hoạt động phải đăng ký kinh doanh, có giấy phép hợp lệ. “Rõ ràng hoạt động của loại hình “xe ghép”, “xe tiện chuyến” không chỉ vi phạm quy định pháp luật về kinh doanh vận tải, gây thất thu thuế cho ngân sách mà còn tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh với đơn vị vận tải hợp pháp, tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn giao thông và quyền lợi hành khách”, Luật sư Ứng nhận định. Chuyên gia này cũng cho rằng, sở dĩ “xe ghép”, “xe tiện chuyến” vẫn tồn tại được trong thời gian qua là do những lỗ hổng trong quản lý hoạt động vận tải hành khách bằng ô tô. Sự ra đời của Nghị định số 238/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ bịt kính được những lỗ hổng này.