Không cho học trước lớp 1: Phụ huynh vẫn lo "chạy đua" vì sợ con thua bạn

Dự thảo được nhiều chuyên gia, nhà giáo đồng tình, song cũng đặt ra một bài toán không dễ giải: Làm thế nào để xóa bỏ tâm lý "học trước để không thua bạn" vẫn đang đè nặng lên nhiều phụ huynh.

Cuộc đua âm thầm mỗi mùa hè

Những ngày đầu tháng 7, cùng với thời điểm hoàn tất tuyển sinh đầu cấp, hàng loạt lớp "tiền tiểu học", "hành trang vào lớp 1", "đọc thông - viết thạo trước lớp 1"... cũng đồng loạt khai giảng.

Trên các hội nhóm dành cho phụ huynh, không khó để bắt gặp những câu hỏi như: "Con chưa biết đọc có theo kịp lớp 1 không?", "Có nên cho con học trước bảng chữ cái?", hay "Nếu không học hè thì có bị chậm hơn các bạn?".

Dù biết Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến cáo không nên dạy trước chương trình lớp 1, chị Mai Thị Thùy Linh, phường Hà Đông, Hà Nội vẫn không khỏi băn khoăn. Chị Linh chia sẻ: "Tôi không đặt mục tiêu con phải đọc thông viết thạo nhưng thật sự vẫn lo. Hầu như các con đều đi học tiền tiểu học. Nếu cả lớp biết chữ còn con mình chưa biết gì thì liệu cháu có bị áp lực hay theo không kịp các bạn?"

Trong khi đó, từ ra Tết, anh Nguyễn Văn Thành, phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã tìm lớp học tiền tiểu học cho con với thời lượng 2 buổi mỗi tuần. Anh Thành cho biết: “Rút kinh nghiệm từ đứa lớn không học tiền tiểu học, rất chật vật khi vào năm học mới nên đến con thứ hai, tôi cho học sớm hẳn”.

Những nỗi lo ấy cho thấy, dù ngành giáo dục nhiều năm liên tục khuyến cáo không dạy trước chương trình, cuộc đua chuẩn bị kiến thức cho trẻ trước lớp 1 vẫn chưa hạ nhiệt.

Biết đọc sớm chưa chắc là lợi thế

Theo cô Nguyễn Thị Thanh Hương, Hiệu trưởng Trường Mầm non Sao Mai, phường Ngọc Hà, tâm lý cho con học chữ, học toán trước khi vào lớp 1 xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Bên cạnh mong muốn con có sự chuẩn bị tốt để tự tin bước vào môi trường học tập mới, không ít phụ huynh còn chịu áp lực khi thấy nhiều trẻ cùng trang lứa đã biết đọc, biết viết. Sự xuất hiện dày đặc của các khóa học "tiền tiểu học", "đọc thông, viết thạo trước lớp 1" cũng khiến nhiều gia đình lo ngại nếu con không học sẽ bị tụt lại phía sau.

Tuy nhiên, theo cô Thanh Hương, sự sẵn sàng vào lớp 1 không thể chỉ được đánh giá bằng khả năng đọc, viết mà là có sức khỏe, sự tự tin, biết giao tiếp, biết lắng nghe, có khả năng tự phục vụ và yêu thích việc học. Đó mới là nền tảng giúp trẻ thích nghi và học tập hiệu quả ở bậc tiểu học.

Hiệu trưởng Trường Mầm non Sao Mai cho biết, Chương trình giáo dục mầm non hiện hành không đặt mục tiêu dạy trẻ đọc thông, viết thạo hay làm toán như học sinh lớp 1. Thay vào đó, trẻ được phát triển toàn diện về thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm và kỹ năng xã hội; làm quen với chữ cái, sách truyện và các biểu tượng toán học sơ đẳng thông qua hoạt động vui chơi, trải nghiệm phù hợp với lứa tuổi.

“Ranh giới giữa "chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1" và "dạy trước chương trình lớp 1" nằm ở mục tiêu giáo dục. Nếu việc chuẩn bị nhằm giúp trẻ có tâm thế sẵn sàng, hình thành các kỹ năng cần thiết thì hoàn toàn phù hợp với Chương trình giáo dục mầm non. Ngược lại, việc dạy trẻ đọc, viết hoặc học kiến thức theo chương trình lớp 1 là không phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ 5 tuổi”, cô Thanh Hương nhấn mạnh.

Từ thực tế đó, Hiệu trưởng trường Mầm non Sao Mai cho rằng, dự thảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ góp phần đưa giáo dục mầm non trở về đúng bản chất, đồng thời là cơ sở để các nhà trường kiên quyết từ chối những yêu cầu chưa phù hợp của một bộ phận phụ huynh muốn con học trước chương trình.

"Tuy nhiên, để thay đổi nhận thức của phụ huynh không thể chỉ trông chờ vào chế tài xử phạt. Điều quan trọng là sự phối hợp giữa ngành giáo dục, nhà trường, địa phương và gia đình trong việc tuyên truyền để phụ huynh hiểu rằng chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 không đồng nghĩa với dạy trước chương trình", cô Thanh Hương chia sẻ.

Nhìn từ góc độ giáo dục tiểu học, nhà giáo Phương Thị Thìn, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trần Phú, phường Hà Đông cho biết, trên thực tế, có khoảng 60-70% học sinh đã biết đọc, biết viết trước khi vào lớp 1. Theo cô, điều này không thực sự cần thiết bởi chương trình lớp 1 được xây dựng dành cho mọi học sinh, kể cả những em chưa biết chữ.

"Những học sinh được học trước quá nhiều đôi khi lại nảy sinh tâm lý chủ quan vì nghĩ mình đã biết nên thiếu tập trung trong giờ học. Nếu không được ôn luyện thường xuyên, một số em lại quên kiến thức đã học, dẫn đến tình trạng “tái mù chữ”. Điều đó cho thấy việc học trước không mang lại lợi thế bền vững như nhiều phụ huynh vẫn nghĩ”, cô Thìn chia sẻ.

Theo Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trần Phú, điều giáo viên mong muốn khi đón học sinh lớp 1 không phải là các em đã đọc thông, viết thạo, mà là có tâm thế sẵn sàng học tập. Vì vậy, ở giai đoạn mầm non, trẻ chỉ cần được làm quen với chữ cái, âm, vần thông qua các hoạt động phù hợp với lứa tuổi.

Quan trọng hơn, trẻ cần được rèn luyện các kỹ năng nền tảng như tự phục vụ, giao tiếp, lắng nghe, tập trung, tuân thủ nội quy và mạnh dạn bày tỏ ý kiến. Đây mới là những yếu tố giúp học sinh nhanh chóng hòa nhập khi bước vào môi trường tiểu học.

"Chương trình lớp 1 luôn dành những tuần học đầu tiên để học sinh làm quen với trường lớp, nề nếp và phương pháp học tập. Nếu trẻ tự tin, biết tự lập và sẵn sàng học hỏi thì sẽ nhanh chóng bắt nhịp với việc học mà không nhất thiết phải học trước chương trình", cô Phương Thị Thìn nhấn mạnh.

Có thể thấy, đề xuất xử phạt cơ sở giáo dục mầm non tổ chức dạy trước chương trình lớp 1 không chỉ nhằm chấn chỉnh những hành vi chưa đúng quy định mà còn gửi đi thông điệp rõ ràng về định hướng giáo dục: Mỗi đứa trẻ cần được phát triển phù hợp với đặc điểm lứa tuổi. Khi phụ huynh hiểu đúng rằng hành trang vào lớp 1 không chỉ là kiến thức mà còn là kỹ năng, tâm lý và sự tự tin, cuộc đua học trước sẽ dần được thay thế bằng sự chuẩn bị đúng cách và toàn diện hơn cho trẻ.