Muốn giảm lãi suất cho vay thực chất, cần xử lý từ chi phí vốn đầu vào

Để hiểu thêm về vấn đề này, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội trân trọng giới thiệu bài viết của chuyên gia kinh tế, TS. Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc.

Thời gian qua, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã có nhiều chỉ đạo, văn bản đôn đốc các tổ chức tín dụng giảm mặt bằng lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế. Đây là chủ trương rất đúng đắn, kịp thời và cần thiết trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn do chi phí vốn quá cao.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc giảm lãi suất cho vay chưa đạt được kết quả như kỳ vọng.

Nguồn vốn cho vay của các ngân hàng thương mại chủ yếu được hình thành từ tiền gửi huy động của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế. Khi các ngân hàng vẫn phải cạnh tranh quyết liệt để huy động vốn với lãi suất cao, thậm chí có thời điểm lên đến khoảng 10%/năm, thì sau khi cộng thêm chi phí hoạt động, chi phí dự phòng rủi ro và biên độ kinh doanh, lãi suất cho vay khó có thể giảm sâu trong ngắn hạn.

Trong điều kiện đó, nếu việc giảm lãi suất cho vay chỉ dừng lại ở hình thức vận động, khuyến nghị mà chưa có giải pháp điều hành đồng bộ đối với mặt bằng lãi suất huy động, thì mục tiêu giảm lãi suất sẽ rất khó đạt hiệu quả bền vững. Bởi lẽ, khi chi phí vốn đầu vào vẫn cao, ngân hàng thương mại không có nhiều dư địa để giảm lãi suất cho vay mà vẫn bảo đảm an toàn thanh khoản, hiệu quả kinh doanh và an toàn hệ thống.

Thực tế sau nhiều tháng kể từ khi các văn bản chỉ đạo giảm lãi suất được ban hành, mặt bằng lãi suất cho vay tại nhiều ngân hàng vẫn chưa có chuyển biến thực sự rõ rệt. Khi doanh nghiệp phản ánh và đề nghị giảm lãi suất theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ, một số ngân hàng cho rằng việc không tăng thêm lãi suất cũng đã là một hình thức chia sẻ với doanh nghiệp. Điều này cho thấy chủ trương giảm lãi suất nếu không đi kèm công cụ điều hành phù hợp thì rất dễ rơi vào tình trạng “chỉ đạo đúng nhưng thực thi chưa tới”.

Vấn đề cốt lõi hiện nay là cần nhìn thẳng vào nguyên nhân gốc. Đó là lãi suất cho vay cao bắt nguồn từ chi phí huy động vốn cao. Vì vậy, muốn giảm thực chất lãi suất cho vay, cần có lộ trình điều hành để từng bước giảm mặt bằng lãi suất huy động, nhất là thông qua việc điều chỉnh trần lãi suất tiền gửi theo từng kỳ hạn ở mức phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, lạm phát, thanh khoản hệ thống và mục tiêu ổn định tiền tệ.

Khi chi phí huy động vốn được điều chỉnh giảm một cách đồng bộ, các ngân hàng thương mại mới có điều kiện giảm lãi suất cho vay một cách đúng nghĩa, ổn định và bền vững. Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trước mắt, mà còn là giải pháp giảm chi phí vốn cho toàn bộ nền kinh tế.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, chi phí lãi vay luôn là một gánh nặng rất lớn. Do xuất phát điểm của phần lớn doanh nghiệp còn hạn chế về vốn tự có nên phải phụ thuộc nhiều vào vốn tín dụng ngân hàng. Khi lãi suất cho vay ở mức cao, tổng chi phí tài chính chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí hoạt động, làm giảm lợi nhuận, hạn chế tích lũy và khiến doanh nghiệp không dám mạnh dạn mở rộng đầu tư, đổi mới công nghệ hay nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nhiều doanh nghiệp không thua vì thiếu ý chí kinh doanh, mà thua vì bị bào mòn bởi chi phí vốn quá lớn trong thời gian dài. Áp lực lãi vay kéo dài khiến doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, bán tài sản, giảm lao động, thậm chí chi phí lãi vay quá lơn là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng giải thể hoặc phá sản của hầu hết doanh nghiệp Việt Nam trong nhiều năm qua. Đây là một thực tế rất đáng suy nghĩ trong quá trình hoạch định chính sách tiền tệ và hỗ trợ doanh nghiệp.

Vì vậy, cần xem việc giảm mặt bằng lãi suất cho vay là một quá trình điều hành có lộ trình, có công cụ và có giải pháp từ gốc, chứ không chỉ dừng lại ở các lời kêu gọi, vận động hay khuyến khích. Ngân hàng Nhà nước cần nghiên cứu cơ chế điều hành phù hợp để kiểm soát cuộc cạnh tranh huy động vốn giữa các tổ chức tín dụng, từng bước kéo giảm chi phí vốn đầu vào, từ đó tạo nền tảng để giảm lãi suất cho vay một cách hiệu quả.

Giảm lãi suất cho vay không chỉ là hỗ trợ doanh nghiệp, mà còn là giải pháp quan trọng để khơi thông dòng vốn, thúc đẩy đầu tư, mở rộng sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam và tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong thời gian tới.

Muốn doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, nền kinh tế cần một mặt bằng lãi suất hợp lý. Muốn lãi suất cho vay giảm bền vững, trước hết phải xử lý được chi phí vốn đầu vào của hệ thống ngân hàng. Đây chính là điểm nghẽn cần được tháo gỡ bằng tư duy điều hành thực chất, đồng bộ và dài hạn.

“

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, những tháng đầu năm 2026, cơ quan này tiếp tục duy trì lãi suất điều hành ở mức thấp nhằm tạo điều kiện cho tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn từ Ngân hàng Nhà nước với chi phí thấp để góp phần hỗ trợ nền kinh tế.

Ngày 9-4-2026, Ngân hàng Nhà nước đã tổ chức làm việc trực tiếp với các ngân hàng thương mại và yêu cầu giảm lãi suất tiền gửi của các giao dịch phát sinh mới đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên; giảm lãi suất tiền gửi niêm yết và lãi suất cho vay nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân.

Tiếp đó, ngày 14-5-2026, Ngân hàng Nhà nước ban hành công văn số 3972/NHNN-CSTT, yêu cầu các đơn vị kiểm tra việc thực hiện chủ trương giảm mặt bằng lãi suất tại các tổ chức tín dụng; cho thấy cơ quan quản lý đã chuyển từ định hướng sang giám sát thực thi, rà soát những ngân hàng vẫn duy trì mức lãi suất cao hơn mặt bằng chung.

Đến ngày 21-5-2026, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục ban hành công văn số 4190/NHNN-CSTT, quán triệt các ngân hàng nghiêm túc thực hiện yêu cầu giảm lãi suất, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra từ các Ngân hàng Nhà nước khu vực.

Tại Hội nghị sơ kết hoạt động ngành ngân hàng 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026, diễn ra ngày 3-7 vừa qua, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn tiếp tục yêu cầu các đơn vị, tổ chức tín dụng triển khai đồng bộ các giải pháp tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, đồng thời rà soát và tiết giảm chi phí hoạt động nhằm tạo dư địa giảm mặt bằng lãi suất cho vay.