Cơn sốt AI bước sang giai đoạn thử lửa

Amazon vừa huy động thêm 25 tỷ USD từ thị trường trái phiếu trong tuần này. Thương vụ vẫn thành công nhưng không còn tạo nên cơn sốt như trước khi lượng đăng ký mua chỉ cao hơn khoảng 1,6 lần quy mô phát hành, thấp hơn nhiều so với mức bình quân gần bốn lần của các đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp chất lượng cao tại Mỹ trong năm nay. Nhà đầu tư vẫn tin vào AI, song đã bắt đầu cân nhắc kỹ hơn về hiệu quả của những khoản đầu tư khổng lồ.

Đó là dấu hiệu cho thấy cuộc đua AI đang bước sang một giai đoạn khác. Nếu trước đây các doanh nghiệp cạnh tranh bằng mô hình ngôn ngữ, chip và nhân tài, thì nay năng lực huy động vốn cũng trở thành lợi thế quyết định.

Quy mô của làn sóng này đang thu hút sự quan tâm của thị trường, khi chỉ trong một năm, Amazon đã phát hành hơn 100 tỷ USD trái phiếu. Meta, Nvidia, Oracle và SpaceX cũng huy động khoảng 25 tỷ USD mỗi doanh nghiệp. Alphabet thậm chí phát hành trái phiếu kỳ hạn 100 năm – một kỳ hạn hiếm gặp trên thị trường – như một cách đặt cược vào sức sống lâu dài của AI.

Morgan Stanley dự báo riêng tại Mỹ, lượng trái phiếu chất lượng cao liên quan đến AI có thể đạt 350-400 tỷ USD trong năm nay, trong khi quy mô phát hành trên toàn cầu đã lên khoảng 335 tỷ USD, hơn gấp đôi năm trước.

Những con số đó phản ánh một thực tế, đó là AI đang trở thành ngành công nghiệp tiêu tốn vốn bậc nhất thế giới. Việc xây dựng trung tâm dữ liệu, mua chip, mở rộng hạ tầng điện toán và đáp ứng nhu cầu năng lượng đòi hỏi lượng vốn khổng lồ, khiến ngay cả các tập đoàn giàu tiền mặt nhất cũng phải tìm đến thị trường trái phiếu. Chỉ trong sáu tháng, tổng dư nợ của nhóm các "ông lớn" điện toán đám mây gồm Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle đã tăng thêm khoảng 228 tỷ USD.

Tuy nhiên, thị trường không còn nhìn mọi khoản đầu tư AI bằng cùng một con mắt. Trái phiếu của các "ông lớn" công nghệ vẫn được coi là tương đối an toàn, nhưng những doanh nghiệp xây dựng trung tâm dữ liệu hay cung cấp hạ tầng AI mới nổi đã phải trả mức lãi suất cao hơn để thu hút vốn. Sau giai đoạn mà chỉ cần gắn hai chữ "AI" là có thể dễ dàng gọi vốn, nhà đầu tư đang quay trở lại nguyên tắc cũ. Cuối cùng, lợi nhuận mới quyết định giá trị của khoản đầu tư.

Lịch sử từng chứng kiến những chu kỳ tương tự. Đường sắt đã làm thay đổi nền kinh tế thế giới nhưng cũng góp phần dẫn tới khủng hoảng tài chính năm 1873 khi nhiều doanh nghiệp không tạo đủ dòng tiền để trả nợ. Internet mở ra kỷ nguyên số, song sau khi bong bóng dot-com tan vỡ, chỉ một số ít doanh nghiệp thực sự vươn lên thành những người dẫn đầu. AI nhiều khả năng cũng sẽ đi theo quy luật ấy: công nghệ có thể chiến thắng, nhưng không phải mọi doanh nghiệp đặt cược vào AI đều sẽ thành công.

Thách thức lớn nhất nằm ở tốc độ thay đổi của công nghệ. Một doanh nghiệp có thể dẫn đầu hôm nay nhưng nhanh chóng bị vượt qua khi xuất hiện mô hình hoặc đối thủ mới. Trong khi đó, nhiều trái phiếu AI sẽ đáo hạn sau 10 năm, 30 năm, thậm chí 100 năm. Nhà đầu tư vì thế đang phải đặt cược vào tương lai rất xa của những công nghệ vẫn còn thay đổi từng ngày.

Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia cảnh báo rằng những rủi ro lớn nhất thường không bắt nguồn từ các tài sản mà ai cũng cho là rủi ro, mà từ chính những tài sản được thị trường tin là an toàn nhất. Điều này không đồng nghĩa với việc AI sẽ tạo ra một cuộc khủng hoảng mới, nhưng nhắc rằng quy mô đầu tư chưa bao giờ là bảo đảm cho thành công.

Ở góc độ rộng hơn, cuộc đua AI còn là cuộc cạnh tranh về sức mạnh quốc gia. Mỹ, Trung Quốc và nhiều nền kinh tế lớn đều coi AI là hạ tầng chiến lược. Doanh nghiệp nào huy động được vốn với chi phí thấp hơn và chuyển hóa nhanh hơn thành năng lực công nghệ sẽ nắm lợi thế trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

Vì vậy, việc nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn với các trái phiếu liên quan đến AI không hẳn là tín hiệu tiêu cực, mà có thể cho thấy thị trường đang bước vào giai đoạn phát triển ổn định và lý trí hơn. Đường sắt từng thay đổi thế giới nhưng không cứu được mọi công ty đường sắt. Internet tạo ra những đế chế công nghệ mới nhưng cũng cuốn đi hàng nghìn doanh nghiệp từng được kỳ vọng. AI có thể sẽ lặp lại quy luật ấy. Công nghệ nhiều khả năng vẫn chiến thắng, nhưng chỉ những doanh nghiệp biết biến các khoản nợ khổng lồ hôm nay thành dòng tiền bền vững trong tương lai mới có thể đi đến đích.