Cảnh báo sớm các rủi ro pháp lý để nâng cao hiệu quả tuân thủ pháp luật

Bảo đảm 100% cơ sở dữ liệu pháp luật được khai thác miễn phí

Hội nghị là một trong những hoạt động triển khai Quyết định số 84/QĐ-TTg ngày 14-1-2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh giai đoạn 2026-2030.

Phát biểu tại hội nghị, ông Cao Đăng Vinh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) nêu rõ, trong bối cảnh doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, việc nâng cao hiệu quả thực thi chính sách không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp phát triển ổn định, bền vững mà còn phản ánh hiệu quả quản lý nhà nước và năng lực tổ chức thi hành pháp luật.

Theo ông Trần Minh Sơn, Giám đốc Trung tâm hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 84/QĐ-TTg đã thể hiện rất rõ định hướng chuyển mạnh từ hỗ trợ phân tán sang hỗ trợ có trọng tâm, có hệ thống, bám sát nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Chương trình cũng đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể như hoàn thành 100% việc rà soát, hoàn thiện thể chế liên quan đến hỗ trợ pháp lý; bảo đảm 100% cơ sở dữ liệu pháp luật được tích hợp, khai thác miễn phí; 100% doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh có khả năng tiếp cận thông tin pháp lý cơ bản; tối thiểu 80% công chức, viên chức làm công tác hỗ trợ pháp lý được trang bị kiến thức, kỹ năng; và tối thiểu 80% đề nghị tư vấn pháp lý của doanh nghiệp được giải quyết hoặc kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền.

Từ góc độ tổ chức thực hiện, ông Trần Minh Sơn cho rằng, hệ thống chính sách hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh hiện nay đã có bước phát triển đáng kể, phạm vi hỗ trợ không chỉ dừng ở phổ biến pháp luật mà đã mở rộng sang cung cấp thông tin pháp lý, bồi dưỡng kiến thức, tư vấn, đối thoại, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và hỗ trợ pháp lý trên nền tảng số.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận thực tế của doanh nghiệp, hộ kinh doanh vẫn còn khá lớn. Trong thực tế, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh, vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm, tiếp cận, hiểu đúng và áp dụng đúng quy định pháp luật.

Đồng thời, tính đồng bộ trong tổ chức thực hiện giữa các cấp, các ngành, các địa phương chưa phải lúc nào cũng đáp ứng yêu cầu. Bên cạnh đó, năng lực tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh còn chưa đồng đều. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, ít có bộ phận pháp chế chuyên trách, nên thường tiếp cận pháp luật theo hướng “vừa làm vừa điều chỉnh”, dẫn tới nguy cơ phát sinh chi phí tuân thủ lớn, thậm chí rủi ro pháp lý…

Hỗ trợ pháp lý phải là quá trình đồng hành thực chất

Ông Trần Minh Sơn cho rằng, hoạt động hỗ trợ pháp lý cần được chuyển mạnh sang tư duy phục vụ và lấy đối tượng thụ hưởng làm trung tâm. Theo ông, hỗ trợ pháp lý không chỉ là cung cấp văn bản hay tổ chức hội nghị theo kế hoạch, mà phải là quá trình đồng hành thực chất, giải đáp đúng vấn đề, đúng thời điểm, đúng nhóm đối tượng; đồng thời phải gắn với việc phân tích dữ liệu phản ánh, kiến nghị để nhận diện xu hướng vướng mắc và đề xuất hoàn thiện chính sách…

Từ thực tiễn hoạt động, bà Phạm Thị Giang, Giám đốc Công ty TNHH Đại lý Thuế Việt Luật phản ánh một số vướng mắc trong thực hiện chính sách về thuế, phí, lệ phí đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và cho rằng cần hoàn thiện cơ chế quản lý thuế.

Cụ thể, theo bà Giang, cần giảm tần suất kiểm tra đối với đối tượng tuân thủ tốt; đơn giản hóa hồ sơ đối với hộ kinh doanh quy mô nhỏ; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong triển khai hóa đơn điện tử; chấm dứt tình trạng yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có trong hệ thống.

Đồng thời, nghiên cứu đầu tư xây dựng hệ thống phần mềm hóa đơn điện tử và kế toán dùng chung miễn phí cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên phạm vi toàn quốc.

Cảnh báo sớm các rủi ro pháp lý

Luật sư Nguyễn Duy Lãm, Chủ tịch Hiệp hội Pháp chế Doanh nghiệp Việt Nam cho hay, phần lớn doanh nghiệp chỉ tìm đến luật sư khi tranh chấp đã xảy ra, trong khi công tác phòng ngừa rủi ro pháp lý – nền tảng của quản trị hiện đại – chưa được quan tâm đúng mức.

Hiện, doanh nghiệp chịu sự điều chỉnh đồng thời của nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau như đầu tư, thương mại, thuế, lao động, sở hữu trí tuệ, bảo vệ môi trường, dữ liệu cá nhân và cạnh tranh.

Để đáp ứng yêu cầu tuân thủ ngày càng cao, luật sư Nguyễn Duy Lãm cho rằng, doanh nghiệp cần chuyển đổi từ tư duy quản lý dựa trên kinh nghiệm sang tư duy quản trị dựa trên hệ thống.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, minh bạch và dễ tiếp cận hơn. Song song với hoạt động thanh tra và xử lý vi phạm, tăng cường các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp về quản trị tuân thủ, phổ biến, bồi dưỡng pháp luật và cảnh báo sớm các rủi ro pháp lý trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đồng thời, theo ông Nguyễn Duy Lãm, hiệp hội doanh nghiệp và tổ chức nghề nghiệp cần phát huy vai trò kết nối giữa doanh nghiệp với các chuyên gia pháp lý, tăng cường các chương trình đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và xây dựng các bộ công cụ hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro pháp lý…

Cục Pháp luật dân sự - kinh tế cho biết, các ý kiến tại hội nghị sẽ được tổng hợp, báo cáo các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình triển khai chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh giai đoạn 2026 - 2030.

Đây cũng sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ pháp lý, nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh.