Giá nhiên liệu hạ nhiệt, vì sao vé máy bay vẫn chưa giảm?

Chiến sự tại Trung Đông hạ nhiệt, giá dầu và nhiên liệu hàng không đồng loạt lao dốc. Theo quy luật thông thường, đây phải là lúc vé máy bay bắt đầu rẻ hơn.

Nhưng thực tế lại diễn ra theo chiều ngược lại. Điều đó cho thấy ngành hàng không toàn cầu đang bước vào một giai đoạn mới, nơi giá vé ngày càng được quyết định bởi quyền định giá và cấu trúc thị trường hơn là chi phí nhiên liệu đơn thuần.

Nếu trước đây giá dầu được xem là "phong vũ biểu" của giá vé máy bay, thì mùa hè năm nay đang cho thấy mối liên hệ ấy không còn chặt chẽ như trước.

Sau khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát, giá nhiên liệu bay từng tăng gần gấp đôi, buộc các hãng hàng không liên tiếp điều chỉnh giá vé để bù đắp chi phí. Thế nhưng chỉ ít tuần sau khi hai bên tiến tới bản ghi nhớ chấm dứt xung đột, giá dầu Brent nhanh chóng giảm từ trên 95 USD xuống dưới 80 USD/thùng, còn giá nhiên liệu bay mất hơn một phần tư giá trị so với tháng trước. Thế nhưng, giá vé lại không giảm theo đà đi xuống của nhiên liệu.

Các hãng hàng không không chỉ giữ nguyên mặt bằng giá mà còn tự tin duy trì phần lớn các đợt tăng giá. Điều khiến họ bất ngờ là nhu cầu đi lại gần như không suy giảm dù giá vé cao hơn dự kiến. Khi hành khách vẫn sẵn sàng trả mức giá mới, áp lực phải giảm giá cũng yếu đi.

Chính phản ứng của thị trường đã làm thay đổi cách các hãng hàng không vận hành. Trong nhiều năm, giá dầu giảm thường kéo theo việc các hãng mở thêm đường bay và tăng công suất để giành thị phần, khiến giá vé nhanh chóng hạ nhiệt. Nhưng lần này, thay vì khôi phục toàn bộ số chuyến đã cắt giảm trong giai đoạn nhiên liệu đắt đỏ, nhiều hãng vẫn chủ động giữ công suất ở mức vừa phải nhằm bảo đảm hệ số lấp đầy và tối đa hóa lợi nhuận trên từng ghế ngồi.

Một thay đổi lớn khác đến từ chính cấu trúc cạnh tranh của thị trường. Sự biến mất của Spirit Airlines - hãng hàng không giá rẻ từng được xem là "kẻ phá giá" lớn nhất nước Mỹ - đã làm suy giảm đáng kể áp lực cạnh tranh. Trong nhiều năm, chỉ cần Spirit mở một đường bay mới, các hãng truyền thống thường phải hạ giá để giữ khách. Khi đối thủ này rời khỏi thị trường, khoảng trống để duy trì mặt bằng giá cao cũng rộng hơn.

Điều đó nhanh chóng phản ánh vào kết quả kinh doanh. Nhiều hãng lớn ghi nhận doanh thu cải thiện trên các tuyến từng cạnh tranh trực tiếp với Spirit, trong khi cổ phiếu của hàng loạt hãng hàng không Mỹ liên tục lập đỉnh mới cùng với đà giảm của giá dầu. Phản ứng của thị trường chứng khoán cho thấy giới đầu tư tin rằng lợi nhuận của các hãng giờ đây không còn phụ thuộc hoàn toàn vào biến động của nhiên liệu mà đến từ khả năng duy trì quyền định giá.

Các hãng cũng có lý lẽ riêng để bảo vệ mặt bằng giá hiện nay. Từ năm 2019 đến năm 2025, giá vé máy bay tại Mỹ thực tế còn giảm nhẹ, trong khi mặt bằng giá tiêu dùng đã tăng hơn 25%. Theo cách nhìn của họ, những đợt tăng gần đây không đơn thuần phản ứng với chiến sự hay giá dầu mà còn đưa giá vé trở lại gần hơn với mặt bằng chi phí của nền kinh tế.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện ở vận tải hàng không. Dù giá nhiên liệu đã giảm mạnh, cước vận tải hàng không quốc tế vẫn cao hơn khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước. Ngoài lượng nhiên liệu mua theo hợp đồng giá cao, thị trường còn được hỗ trợ bởi nhu cầu xuất hàng trước những thay đổi về thuế quan của Liên minh châu Âu, hoạt động đặt chỗ sớm cho mùa cao điểm cuối năm và phần bù rủi ro do bất ổn tại Eo biển Hormuz.

Diễn biến ở cả vận tải hành khách lẫn vận tải hàng hóa đều cho thấy chi phí nhiên liệu đang mất dần vai trò là yếu tố quyết định duy nhất đối với giá dịch vụ hàng không. Khi công suất được kiểm soát chặt chẽ hơn, cạnh tranh giảm bớt và nhu cầu vẫn đủ mạnh, các hãng có nhiều dư địa hơn để bảo vệ biên lợi nhuận thay vì nhanh chóng hạ giá.

Dẫu vậy, khả năng duy trì mặt bằng giá cao sẽ sớm đối mặt với bài kiểm tra khi mùa du lịch hè kết thúc. Nếu nhu cầu suy yếu hoặc các hãng mở rộng công suất quá nhanh, cuộc cạnh tranh về giá hoàn toàn có thể quay trở lại.

Cho đến lúc đó, nghịch lý của thị trường vẫn sẽ tồn tại: giá dầu có thể đã hạ nhiệt, nhưng giá vé máy bay chưa chắc đã giảm theo. Trong một ngành ngày càng tập trung hơn, quyền định giá đang dần dịch chuyển từ biến động của thị trường năng lượng sang chính chiến lược kinh doanh của các hãng hàng không. Đó có lẽ mới là thay đổi đáng chú ý nhất mà cuộc khủng hoảng Trung Đông để lại đối với ngành hàng không toàn cầu.