Thanh toán không tiền mặt thay đổi cuộc sống người dân
Thanh toán không tiền mặt đã góp phần định hình phong cách sống tối giản, thông minh và hiệu quả.
Trả tiền mặt bằng quét mã, một chạm…
Có thể nói, sự thay đổi nhìn thấy rõ rệt nhất ở trong cuộc sống hằng ngày của người dân. Điều này có thể dễ dàng quan sát tại các chợ dân sinh, bên sạp rau, sạp thịt luôn có tấm biển in mã QR để khách hàng tiện lợi thanh toán; thậm chí ngay cả quán trà đá cũng có mã QR để khách hàng trả 2.000-5.000 đồng/cốc…
Bà Nhường, bán rau ở chợ dân sinh ở phường Từ Liêm cho biết, hồi trước bán hàng sợ nhất là tiền lẻ, tiền rách, thậm chí tiền giả, giờ đây thì hầu hết khách hàng đều quét mã chuyển khoản, kể cả khi trả 2.000 đồng mua hành lá. Tiền chuyển thẳng tài khoản không lo nhầm lẫn lại an toàn…
Còn chị Hiền Lương, chủ một tiệm gội đầu ở Khu tập thể Thành Công, phường Giảng Võ cho biết, trước đây khi thanh toán không tiền mặt chưa phổ biến, nhiều khi đang làm dở tay, phải dừng lại tính tiền, trả tiền cho khách, hơi bất tiện. Còn giờ đây, khách hàng chỉ cần quét mã QR chuyển khoản, tiện lợi cho cả hai…
Không chỉ với các tiểu thương, người nội trợ, thế hệ trẻ hiện nay đang định nghĩa lại khái niệm “ví” một cách mạnh mẽ. Với thế hệ này, chiếc ví dày cộp dường như ít có cơ hội được dùng đến mà thay vào đó là thanh toán một chạm (NFC), quét mã QR, hay chuyển khoản nhanh. Từ cốc trà đá, cafe, vé xe buýt… đều thực hiện không tiền mặt.
Rõ ràng, với sự phát triển của công nghệ, thanh toán không tiền mặt đã, đang là một xu hướng không thể đảo ngược. Thanh toán không dùng tiền mặt không đơn thuần là đổi từ việc rút tiền sang bấm màn hình mà nó đã tạo ra sự thay đổi cốt lõi nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.
Trước hết, thanh toán không tiền mặt chỉ khoảng 3-5 giây cho mỗi giao dịch, giúp người dùng tiết kiệm thời gian khi người dân không phải mất thời gian chờ trả tiền, tìm tiền lẻ trả lại, hay cảnh người dân phải xếp hàng rút tiền vào mỗi dịp lễ, Tết. Sự tiện lợi từ thanh toán này cùng với sự phát triển của nhiều ứng dụng khác, giúp người dân ngồi một chỗ có thể thoải mái mua sắm, cả gọi đồ ăn, đi lại cho đến thanh toán hoá đơn điện nước…
Thêm nữa, thanh toán không tiền mặt đem lại sự an toàn, nhất là các công nghệ bảo mật như sinh trắc học như FaceID, vân tay và mã OTP ra đời và phổ biến, biến “ví” trên điện thoại an toàn cao nhất.
Thanh toán không tiền mặt tăng trưởng mạnh mẽ
Nhằm thúc đẩy để người dân tiếp cận tài chính toàn diện, đặc biệt là thanh toán không dùng tiền mặt, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 928/QĐ-TTg ngày 25-5-2026 phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030.
Chiến lược đã đặt ra các mục tiêu quan trọng là hình thành hệ sinh thái tài chính toàn diện hiện đại, an toàn và bao trùm, góp phần nâng cao đời sống của người dân. Phấn đấu đến năm 2030, 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 30 lần GDP.
Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, tính đến hết năm 2025, tỉ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản tại ngân hàng đã đạt 88,96%. Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã gấp 28 lần GDP.
Trong 5 tháng đầu năm 2026, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,77% so với cùng kỳ năm trước, giá trị giao dịch tăng 11,48%. Giao dịch qua internet tăng 52,82% về số lượng, qua điện thoại di động tăng 33,6%, trong khi giao dịch bằng mã QR tăng 10,37% về số lượng và gần 40% về giá trị.
Song bên cạnh các kết quả nổi bật này, các chuyên gia cho rằng, vẫn còn một số vấn đề cần quan tâm. Đó là khoảng cách giữa đô thị và nông thôn trong tiếp cận dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, người có thu nhập thấp, còn e ngại hoặc chưa tiếp cận được với các phương thức thanh toán mới.
Ngoài ra, hạ tầng thanh toán tuy đã được cải thiện nhưng vẫn cần mở rộng và nâng cao tính bảo mật, khả năng liên thông. An ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong thanh toán số còn là thách thức lớn, nhất là trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi.
Sự tồn tại của “khoảng cách số” giữa giới trẻ và người cao tuổi ngày càng rõ. Trong khi giới trẻ thích nghi và yêu thích thanh toán không tiền mặt thì không ít người cao tuổi chưa quen trước các ứng dụng phức tạp. Chưa kể, lửa đảo trực tuyến vẫn gia tăng, với các hình thức tấn công, chiếm đoạt tài khoản ngân hàng… đặt ra thách thức trong bảo đảm an toàn cho các giao dịch tài chính số.
Cũng theo các chuyên gia, có một yếu tố không thể không đề cập đó là hiện tượng chi tiêu vô thức. Do không nhìn thấy những tờ tiền rời khỏi ví, nên con người không có cảm giác tiếc khi tiêu tiền, có thể dẫn tới việc chi tiêu sa đà vào các quyết định mua sắm…
Tất nhiên, bất cập chỉ là những điểm nhỏ trong vô vàn tiện ích mà thanh toán không dùng tiền mặt mang lại cho con người, xã hội. Nó góp phần định hình phong cách sống tối giản, thông minh và hiệu quả.