Chuyển đổi xanh ở xã Hồng Sơn:Đặt nền tảng cho vùng kinh tế xanh bền vững

Từ yêu cầu thực tiễn...

Trong căn xưởng nhỏ ở Phùng Xá (xã Hồng Sơn), Nghệ nhân Ưu tú Phan Thị Thuận vẫn tỉ mỉ bên nong kén, sợi tơ. Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề tơ tằm, bà hiểu rõ rằng, muốn giữ nghề thì không thể chỉ giữ khung cửi, mẫu mã hay bí quyết dệt, mà phải giữ được vùng nguyên liệu sạch.

“Con tằm chỉ ăn lá dâu sạch. Không có vùng dâu đủ rộng, đủ an toàn thì nghề nuôi tằm khó bền” - bà Thuận nói. Mong muốn ấy không chỉ là nỗi niềm của một nghệ nhân, mà còn gợi ra yêu cầu căn bản của chuyển đổi xanh: Sản xuất bền vững phải bắt đầu từ đầu vào an toàn, ổn định và được tổ chức bài bản.

Phùng Xá hôm nay không còn là một làng nghề nhỏ. Nhiều doanh nghiệp, hộ sản xuất, máy móc hiện đại và hàng nghìn lao động đang tạo nên sức sống kinh tế quan trọng cho xã Hồng Sơn. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất đã vượt khỏi không gian làng nghề truyền thống, những điểm nghẽn về mặt bằng, giao thông, xử lý nước thải, thu gom rác thải và tổ chức sản xuất ngày càng rõ hơn.

Ông Nguyễn Duy Trường, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề dệt Phùng Xá cho rằng, làng nghề không thiếu người biết làm nghề, không thiếu khát vọng đổi mới, nhưng muốn vươn xa thì không thể chỉ làm nhiều hơn. “Điều quan trọng là phải làm tốt hơn, tinh hơn, có giá trị cao hơn. Muốn vậy, làng nghề cần không gian sản xuất phù hợp, hạ tầng đồng bộ và môi trường được kiểm soát tốt hơn” - ông Trường chia sẻ.

Không chỉ làng nghề, sản xuất nông nghiệp ở Hồng Sơn cũng đang đứng trước áp lực lớn. Tốc độ đô thị hóa nhanh, giá nông sản thấp, chi phí đầu vào tăng, thiếu lao động trẻ và đầu ra thiếu ổn định khiến một bộ phận nông dân không còn mặn mà với đồng ruộng. Nếu không có cách tổ chức sản xuất mới, nguy cơ ruộng đất bị bỏ hoang, sản xuất manh mún, kém hiệu quả là điều khó tránh.

... đến hành động cụ thể

Từ yêu cầu thực tiễn đó, xã Hồng Sơn đang từng bước cụ thể hóa chuyển đổi xanh bằng những việc làm gần với đời sống sản xuất. Trưởng phòng Kinh tế xã Hồng Sơn Phạm Văn Thú cho biết, một trong những hướng địa phương quan tâm là nghiên cứu, đề xuất quy hoạch vùng nguyên liệu phục vụ làng nghề, trong đó có vùng trồng dâu nuôi tằm. Vùng nguyên liệu không chỉ giúp giữ nghề tơ tằm, mà còn tạo điều kiện tổ chức sản xuất sạch ngay từ đầu vào. Khi có vùng dâu ổn định, người làm nghề yên tâm hơn, sản phẩm có giá trị cao hơn. Đây cũng là cách kết nối nông nghiệp với làng nghề, để giá trị truyền thống được nuôi dưỡng bằng phương thức sản xuất mới.

Cùng với vùng nguyên liệu, Hồng Sơn xác định phát triển làng nghề phải gắn với xử lý môi trường. Việc định hướng hình thành không gian sản xuất tập trung, đầu tư hạ tầng giao thông, hệ thống thu gom, xử lý nước thải, rác thải không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, hộ sản xuất, mà còn giảm áp lực trong khu dân cư. Khi sản xuất được tổ chức bài bản hơn, doanh nghiệp mới có điều kiện đầu tư công nghệ sạch, nâng chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Ở một hướng khác, việc tích tụ đất đai, nhân rộng các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cũng là lời giải để hạn chế tình trạng ruộng đất bị bỏ hoang trước sức ép đô thị hóa. Terrasol Farm Life hình thành trên vùng đất trũng gần 12ha là ví dụ đáng chú ý. Từ một khu đất trũng, mô hình này được tổ chức thành không gian sản xuất nông nghiệp sạch, có nhà màng, tưới tiêu tự động, kiểm soát ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP, đồng thời kết hợp cảnh quan, ao hồ, đường dạo, khu trải nghiệm.

Cách làm này cho thấy, khi đất nông nghiệp được tổ chức lại bằng công nghệ, cảnh quan và dịch vụ trải nghiệm, giá trị của ruộng đất không còn chỉ nằm ở sản lượng nông sản, mà còn ở khả năng tạo sinh kế mới. Từ nền tảng nông nghiệp sạch, mô hình có thể phát triển thêm hoạt động trải nghiệm cho học sinh, sinh viên, gia đình và du khách; qua đó, giúp người tham gia hiểu rõ hơn về cây trồng, nguồn nước, đất đai, quy trình canh tác an toàn và lối sống xanh.

Bà Nguyễn Thị Thanh, lao động tại nông trại Terrasol Farm Life cho biết, làm việc trong mô hình nông nghiệp công nghệ cao giúp người lao động thay đổi cách nghĩ về nghề nông. “Trước đây, nhiều việc làm theo kinh nghiệm. Bây giờ phải theo quy trình, ghi chép, quan sát cây trồng, chú ý nguồn nước, phân bón, thời điểm chăm sóc. Làm nông nghiệp sạch đòi hỏi mình cẩn thận hơn, hiểu kỹ hơn việc mình đang làm” - bà Thanh chia sẻ.

Chính những thay đổi từ người lao động, từ mô hình sản xuất cụ thể như vậy làm cho chuyển đổi xanh trở nên gần gũi hơn. Đó không phải là khẩu hiệu, mà là sự thay đổi trong cách trồng cây, nuôi tằm, dệt vải, xử lý môi trường, tổ chức không gian và tạo thêm dịch vụ mới cho cộng đồng.

Chủ tịch UBND xã Hồng Sơn Ngô Quốc Ca cho rằng, chuyển đổi xanh ở Hồng Sơn phải bắt đầu từ những việc cụ thể: Làm sạch môi trường làng nghề, phát triển vùng nguyên liệu, nhân rộng mô hình nông nghiệp công nghệ cao, khai thác ao hồ, cảnh quan gắn với du lịch sinh thái, trải nghiệm. “Phát triển kinh tế phải đi cùng bảo vệ môi trường, giữ bản sắc và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đó là nền tảng để Hồng Sơn xây dựng vùng kinh tế xanh bền vững” - Chủ tịch UBND xã Hồng Sơn nhấn mạnh.

Khi làng nghề sạch hơn, nông nghiệp thông minh hơn, ao hồ và cảnh quan được khai thác hiệu quả hơn, vùng kinh tế xanh ven đô sẽ không còn là mục tiêu xa, mà từng bước hiện diện trong đời sống người dân.