Hơn 90% thanh niên gặp vấn đề sức khỏe khi sử dụng thiết bị số
UNFPA cảnh báo tình trạng sử dụng thiết bị số cường độ cao đang kéo theo nhiều rủi ro về sức khỏe và an toàn mạng đối với thanh niên Việt Nam.
Có tới 90,7% trong số 900 thanh niên được khảo sát tại Hà Nội và Thanh Hóa cho biết gặp các triệu chứng thể chất liên quan đến việc sử dụng thiết bị số với cường độ cao, theo nghiên cứu mới nhất của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) công bố ngày 3-7.
Nghiên cứu cho thấy mức độ sử dụng thiết bị số trong thanh niên rất cao khi 99,2% người tham gia khảo sát là học sinh, sinh viên sở hữu điện thoại thông minh, dành trung bình 5-8 giờ mỗi ngày trước màn hình, với các triệu chứng phổ biến như mỏi mắt, đau đầu, căng thẳng kéo dài và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.
Trong khi đó, phụ nữ và trẻ em gái được xác định là nhóm chịu rủi ro cao hơn trên không gian mạng, bao gồm quấy rối tình dục trực tuyến, bạo lực trên cơ sở giới có sử dụng công nghệ và nguy cơ bị lạm dụng hình ảnh thông qua công nghệ “deepfake”.
Trước thực trạng này, UNFPA Việt Nam phối hợp với UNDP, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia đã giới thiệu các công cụ an toàn số mới nhằm trang bị kiến thức và kỹ năng thiết thực giúp thanh niên tham gia không gian mạng an toàn hơn. Tài liệu đã tiếp cận khoảng 500 thanh niên và hướng tới mở rộng tới 2 triệu người trẻ vào cuối năm 2026.
Các công cụ được giới thiệu tại sự kiện tổng kết dự án “Xây dựng không gian số an toàn cho thanh niên Việt Nam” với sự tham dự của khoảng 150 đại biểu từ các cơ quan Liên Hợp Quốc, bộ ngành, tổ chức xã hội và đại diện thanh niên, nhằm chia sẻ kết quả nghiên cứu và thảo luận giải pháp bảo đảm an toàn số.
Trong bối cảnh gần 80% dân số Việt Nam đã sử dụng internet, chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội về học tập, sáng tạo và việc làm cho thanh niên, song cũng đặt ra không ít thách thức về an toàn và sức khỏe, theo UNFPA.
Dự án được triển khai theo cách tiếp cận an ninh con người, nhấn mạnh an toàn số không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn liên quan đến sức khỏe, bình đẳng giới, hòa nhập xã hội và năng lực tự bảo vệ của thanh niên, hướng tới môi trường số an toàn và bền vững.
Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, cho biết: “Xây dựng một tương lai số bao trùm và an toàn không chỉ đòi hỏi tiến bộ công nghệ, mà còn cần đầu tư vào tri thức và năng lực thích ứng của con người, để mỗi người có thể tự tin tham gia và phát triển trong môi trường số”.
Trong khuôn khổ dự án, nghiên cứu về rủi ro số và sức khỏe thanh niên với sự tham gia của 900 người trong độ tuổi 18-24 tại Hà Nội và Thanh Hóa (846 khảo sát, 54 phỏng vấn sâu) đã xây dựng cơ sở dữ liệu đầu tiên tại Việt Nam về an toàn số theo cách tiếp cận an ninh con người.
Kết quả cho thấy thanh niên ngày càng gắn chặt với môi trường số, song rủi ro phân bổ không đồng đều, trong đó phụ nữ và trẻ em gái dễ bị tổn thương hơn trước quấy rối tình dục trực tuyến, tống tiền tình dục, công kích ngoại hình và bạo lực giới có sử dụng công nghệ, cùng nguy cơ gia tăng từ deepfake.
Đáng chú ý, 90,7% người được khảo sát gặp các vấn đề thể chất như mỏi mắt, đau đầu khi sử dụng thiết bị số cường độ cao, thậm chí có trường hợp ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần như trầm cảm, bỏ học và ý nghĩ tự tử, cho thấy an toàn số gắn với chăm sóc sức khỏe thanh niên.
Nghiên cứu cũng chỉ ra khoảng cách giới trong kỹ năng an toàn số, khi nam sinh viên có tỷ lệ bật xác thực hai yếu tố cao hơn (71% so với 58%), thường xuyên điều chỉnh quyền riêng tư hơn (62% so với 50%) và tự tin hơn trong nhận diện lừa đảo trực tuyến.
Trên cơ sở đó, UNFPA và các đối tác đã xây dựng bộ công cụ an toàn số gồm 4 hợp phần, gồm kỹ năng sử dụng không gian mạng an toàn; phòng chống bắt nạt trực tuyến và bạo lực giới trên nền tảng số; chăm sóc sức khỏe tinh thần; và hướng dẫn pháp lý, cách thức báo cáo vi phạm.
Ông Nguyễn Thiên Tú, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Thanh thiếu nhi Việt Nam, nhấn mạnh bộ công cụ “không chỉ là tài liệu hướng dẫn, mà còn là nền tảng quan trọng góp phần xây dựng văn hóa số an toàn, tôn trọng và có trách nhiệm trong thanh niên Việt Nam”.
Đồng thời, UNDP, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và nền tảng Chongluadao.vn phối hợp xây dựng Cẩm nang An toàn số dành cho thanh niên, gồm 5 học phần dưới dạng MOOC, tập trung vào nhận diện rủi ro mạng, bảo vệ dữ liệu, phòng chống lừa đảo, ứng phó sự cố và xây dựng chiến lược an ninh mạng cho tổ chức.
Ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, khẳng định: “Xây dựng không gian số an toàn cho thanh niên không phải là trách nhiệm của riêng một cơ quan, tổ chức hay doanh nghiệp nào, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội”.
UNFPA cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan trong nước và đối tác quốc tế nhằm hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực và mở rộng các sáng kiến bảo vệ thanh niên trước rủi ro số, hướng tới một không gian mạng an toàn, bình đẳng và bền vững hơn.