“Cái chết trắng” biến hình: Cần ngăn chặn hiểm họa từ gốcBài 2: Vì sao giới trẻ dễ trở thành “con mồi” của ma túy mới?

Khi sự tò mò bị tội phạm ma túy khai thác

Tuổi trẻ vốn thích khám phá và trải nghiệm những điều mới lạ, muốn khẳng định bản thân và thể hiện mình không “lạc hậu” hay “khác biệt” với bạn bè. Chính tâm lý này đã và đang trở thành điểm yếu để tội phạm ma túy khai thác triệt để. Hiện nay, tình trạng giới trẻ tiếp cận và sử dụng các loại ma túy thế hệ mới đang có nhiều diễn biến đáng lo ngại. Nếu như trước đây, các loại ma túy truyền thống như heroin chiếm tỷ lệ cao thì hiện nay các loại ma túy tổng hợp, chất hướng thần mới xuất hiện ngày càng nhiều, được ngụy trang đa dạng dưới nhiều hình thức hiện đại, bắt mắt nhằm thu hút sự tò mò của giới trẻ.

Bà Nguyễn Thị Phương Nhung, cán bộ Cơ sở cai nghiện ma túy số 4 (Công an thành phố Hà Nội) cho biết, giới trẻ là đối tượng dễ bị dụ dỗ, lôi kéo bởi ma túy thế hệ mới. Hình thức thâm nhập vào lứa tuổi này là các sản phẩm sử dụng có mẫu mã đẹp, dễ mua bán. Tâm lý thích khám phá những điều mới lạ của giới trẻ, đặc biệt là nhu cầu khẳng định bản thân và mong muốn được công nhận trong nhóm bạn khiến các bạn trẻ có thể trở thành con mồi của các loại ma túy mới.

Bà Nguyễn Thị Phương Nhung cho biết, từ những trường hợp cai nghiện tại trung tâm cho thấy, không ít người sử dụng ma túy lần đầu chỉ vì lời rủ rê của bạn bè trong các buổi tụ tập, sinh nhật, liên hoan hay những chuyến du lịch ngắn ngày. Thanh thiếu niên được giới thiệu về một loại thực phẩm chức năng không gây nghiện hay nghe những lời có cánh về “nước vui”, “trái cây giòn - Crispy Fruit”, “sôcôla chill”, “thảo dược giải trí” giúp giải tỏa phần nào áp lực học tập hay những căng thẳng trong mối quan hệ với cha mẹ; nhiều bạn trẻ có tâm lý “thử một lần chắc không sao”. Nhưng, chỉ một lần tò mò có thể mở ra cánh cửa dẫn đến hàng loạt hệ lụy về sức khỏe và tinh thần.

Em Nguyễn Văn Hùng, sinh viên năm thứ nhất tại một trường cao đẳng nghề trên địa bàn phường Cầu Giấy (Hà Nội) chia sẻ, em đã từng bị bạn bè dụ dỗ ăn thử sôcôla, uống nước xoài có trộn chất gây nhớ, hút thuốc lá điện tử có tinh dầu pha trộn chất hướng thần. Nguyễn Văn Hùng đã từng thử một lần nhưng cơ thể phản ứng mạnh như nôn khan, đau đầu nên đã kịp dừng lại.

Đáng nói là, khi mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, lớp trẻ sử dụng mạng xã hội tự do, thiếu sự giám sát từ cha mẹ, khiến các đối tượng buôn bán ma túy tiếp cận dễ dàng hơn. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet, người trẻ có thể dễ dàng kết bạn mới với người không quen biết, tiếp xúc với vô số thông tin quảng cáo, lời mời chào hoặc những nội dung cổ súy cho việc sử dụng chất kích thích trên các nền tảng mạng xã hội Facebook, Zalo, Telegram, TikTok... Các tài khoản, hội nhóm rao bán thuốc pob (một loại ma túy núp bóng thuốc lá điện tử), tinh dầu xuất hiện liên tục theo giờ, không che giấu. Hình ảnh những chai tinh dầu loại 30ml các vị như: Cam, đào, dưa gang, trái cây, trà sữa, oolong tea… với hàm lượng nicotine 50mg/30ml.... vẫn xuất hiện trên mạng xã hội mỗi giờ, việc mua bán dễ như cho. Nhiều tài khoản công khai hình ảnh “kho hàng” gồm hàng chục, thậm chí hàng trăm thiết bị thuốc lá điện tử xếp kín trên nền nhà. Nếu thiếu tỉnh táo, người trẻ có thể bị các tài khoản ẩn danh hoặc “bạn trên mạng” dẫn dắt, lôi kéo bước vào “chợ ngầm” của ma túy thế hệ mới trên không gian mạng, tiếp cận những hội nhóm kín - nơi các đối tượng sử dụng những từ ngữ ngụy trang để thực hiện các hành vi quảng bá, giới thiệu, mua bán, trao đổi chất cấm một cách tinh vi hơn.

Theo bà Nguyễn Thị Phương Nhung, việc có thể mua các loại ma túy mới dễ dàng qua mạng xã hội hay các nền tảng trực tuyến khiến nhiều thanh thiếu niên mất cảnh giác, thậm chí không nhận thức được mình đang sử dụng ma túy. Nhiều loại ma túy mới được ngụy trang dưới vỏ bọc của thuốc lá điện tử, tinh dầu, bánh kẹo, sôcôla bay hoặc thảo mộc, đồ uống với hình thức hiện đại, bắt mắt, tạo cảm giác đây là sản phẩm giải trí thông thường chứ không phải chất gây nghiện nguy hiểm khiến người dùng khó nhận biết. Không ít người trẻ tiếp cận với các loại ma túy thế hệ mới qua các video, bài viết mang tính “trải nghiệm”, “thử cho biết” trên mạng xã hội mà không nhận thức đầy đủ về hậu quả.

Lấp đầy khoảng trống trong quản lý và giáo dục

Những năm gần đây, có thể thấy, công tác tuyên truyền về phòng, chống ma túy rất mạnh mẽ, các gia đình và nhà trường rất quan tâm đến sự phát triển của thanh thiếu niên. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những khoảng trống trong công tác quản lý, giáo dục và đồng hành.

Gia đình, được coi là tuyến phòng thủ đầu tiên trong bảo vệ trẻ trước hiểm họa ma túy, chưa thực sự phát huy hiệu quả trong vai trò giáo dục. Nhiều bậc phụ huynh quá bận rộn, tập trung quá nhiều cho công việc mà thiếu thời gian đồng hành cùng con. Không ít cha mẹ như chị Lê Thu Hằng (phường Đại Mỗ, Hà Nội) đã rất hối hận khi gia đình chỉ quan tâm đến điểm số học tập của con trai đang học lớp 8 mà thiếu sự kết nối, trò chuyện, lâu dần tạo khoảng cách trong giao tiếp. Từ đó, con trai chị đã sẻ chia “nút thắt” trong lòng với bè bạn và bị lôi kéo hút thử thuốc lá điện tử từ một loại tinh dầu vị cam. Khi phát hiện trong cặp sách con trai có nhiều loại tinh dầu, chị Lê Thu Hằng đã sốc và tìm tới chuyên gia tâm lý để học cách tiếp cận, đưa con trai mình ra khỏi cạm bẫy.

Về phía các nhà trường, công tác giáo dục kỹ năng sống những năm gần đây đã được chú trọng, tuy nhiên chủ yếu vẫn là cách giáo dục lồng ghép vào các môn học hoặc hoạt động ngoại khóa với thời lượng chưa nhiều, chưa tạo được môi trường để học sinh thường xuyên thực hành và trải nghiệm. Nhiều chương trình vẫn nặng về lý thuyết, thiên về truyền đạt kiến thức, thiếu tính tương tác nên chưa tạo ấn tượng mạnh và thật sự thu hút sự tham gia tích cực của học sinh, sinh viên. Trong khi đó, các đối tượng buôn bán ma túy lại rất nhạy bén trong việc tận dụng công nghệ, hình ảnh và xu hướng mới để tiếp cận thanh thiếu niên.

Trao đổi vấn đề này, bà Nguyễn Thị Phương Nhung chia sẻ, học sinh, sinh viên phải đối mặt với nhiều vấn đề như áp lực học tập, bạo lực học đường, tác động từ mạng xã hội, nguy cơ tiếp cận ma túy và các tệ nạn trên không gian mạng. Thực tế đó đòi hỏi các chương trình kỹ năng sống phải được cập nhật thường xuyên và sát với thực tiễn hơn, trong đó có các bài học về ứng phó với căng thẳng và kiểm soát cảm xúc, hướng dẫn sử dụng mạng xã hội an toàn và phòng ngừa các tệ nạn xã hội, trang bị các kỹ năng từ chối trước sự lôi kéo của bạn bè, cách nhận diện rủi ro hay tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn… “Bên cạnh đó, thông tin phòng, chống ma túy cần được thể hiện bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm tâm lý của giới trẻ, thay vì chỉ tập trung vào những khẩu hiệu hoặc cảnh báo chung chung”, bà Nguyễn Thị Phương Nhung gợi ý.

Thời gian gần đây, nhiều video clip hay các bài viết trên mạng xã hội của các cơ quan chức năng có những cách tuyên truyền gần gũi, hài hước về phòng, chống ma túy đã thu hút sự quan tâm và chia sẻ của cộng đồng mạng. Điều này cho thấy sự đổi mới trong công tác truyền thông phòng, chống ma túy, mang đến cách tiếp cận hiệu quả. Việc đổi mới phương thức truyền thông như vậy rất cần được phát huy. Tuy nhiên, bên cạnh siết chặt quản lý và tăng cường tuyên truyền trên không gian mạng, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của ma túy thế hệ mới và thủ đoạn hoạt động của tội phạm ma túy trên không gian mạng là yếu tố then chốt quyết định. Chỉ khi gia đình, nhà trường và cộng đồng xây dựng được một lá chắn đủ mạnh mới có thể giúp người trẻ tránh xa cạm bẫy của ma túy trong thời đại số.

(Còn nữa)