Hà Nội phát triển du lịch xanh, du lịch tái tạo:Điểm sáng từ mô hình cộng đồng Mường Cốc
Áp lực chi phí hàng không nội địa đang thúc đẩy chuỗi sản phẩm du lịch đường bộ ngắn ngày trong bán kính dưới 300km từ Hà Nội bùng nổ trong mùa hè này. Giữa làn sóng đó, điểm đến du lịch cộng đồng Mường Cốc (xã Mỹ Đức) đang nổi lên với định hướng phát triển theo mô hình du lịch xanh, du lịch tái tạo, giảm phát thải và Net Zero, hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
Bản Mường giữa lòng Thủ đô
Từ lâu, bản đồ du lịch đường bộ quanh Hà Nội đã có rất nhiều điểm đến. Thế nhưng cũng vì “chín” từ lâu, một số điểm bắt đầu bộc lộ giới hạn từ quá tải cục bộ đến thực trạng nguy cơ thương mại hóa làm phôi phai bản sắc. Đây chính là khoảng trống để những mô hình mới, được quy hoạch bài bản nổi lên. Và du lịch cộng đồng Mường Cốc thuộc nhóm đó.
Nằm ở vùng bán sơn địa Tây Nam Hà Nội, cách trung tâm Thủ đô khoảng 60km, Mường Cốc là nơi cộng đồng người Mường cư trú, gìn giữ kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ với chiêng Mường, dân ca Mường, Mo Mường, ẩm thực truyền thống, nghề thuốc Nam...
Cảnh quan nơi đây cũng khác biệt so với hình dung quen thuộc về vùng núi phía Bắc. Hồ Bai Bó nằm giữa thôn được bao quanh bởi những cây dổi và bè tre; đầm sen Nguyệt Farm nở rộ từ tháng 6 đến tháng 8; Thung Cánh và Thung Cắm là những thung đá vôi hoang sơ còn lưu giữ vẹn nguyên hệ sinh thái bản địa. Hệ thống di tích tâm linh phân bố dày đặc khắp 6 thôn với chùa Phú Cốc, chùa Tiên, chùa Đình Long, đình Phú Cốc, đền Ái Nàng, đền Quân Mai cùng cụm di tích cây đa hơn 400 năm tuổi. Tất cả tạo nên không gian làng quê Bắc Bộ “pha màu” sơn cước hiếm có ngay bên ngoài đô thị trung tâm. Đáng chú ý, Mường Cốc còn nằm trên hành lang kết nối thuận lợi để trở thành mắt xích trong mạng lưới du lịch đường bộ.
Đáng chú ý, du lịch cộng đồng ở Mường Cốc là một hệ sinh thái trải nghiệm trải rộng 6 thôn, gồm: 7 homestay, 4 farmstay nòng cốt, 8 cung đạp xe khám phá bản Mường, 2 cung trekking thiên nhiên và dược liệu. Chưa kể, gần 60 điểm tài nguyên và trải nghiệm đã được số hóa với hệ thống mã QR tích hợp cẩm nang, bản đồ số và thông tin đặt dịch vụ, giúp du khách tự chủ hoàn toàn hành trình ngay từ trước khi xuất phát. Các cung đường đạp xe cũng được thiết kế thành hành trình trải nghiệm với các điểm dừng văn hóa, thiên nhiên và ẩm thực riêng…
Chuỗi trải nghiệm đặc sắc nhất là “Một ngày làm người Mường” với hành trình nhập vai trọn vẹn từ mặc trang phục truyền thống, học giao tiếp tiếng Mường, trải nghiệm mô hình vườn - ao - chuồng, chuẩn bị và thưởng thức cỗ lá…
Anh Quốc Tuấn, chủ Gió Núi Farmstay, một trong những hộ nòng cốt của mô hình, chia sẻ: “Ngày đầu đón đoàn khách nước ngoài, cả nhà vừa mừng, vừa lo vì tiếng thì không thạo, chỉ biết cười và mời ăn. Nhưng khách thích lắm, họ ngồi bệt xuống mâm cỗ lá, khen món chả cuốn lá... Trước đây tôi chỉ biết làm ruộng, giờ được học cách đón khách, cách kể về nếp nhà mình, về hoa văn cạp váy của người Mường. Có thêm thu nhập, và quan trọng hơn là con cháu thấy tự hào về gốc Mường của mình”.
Hướng tới một Net Zero của Hà Nội
Tính đến giữa tháng 5-2026, Mường Cốc đã đón khoảng 300 lượt khách lẻ nội địa, gần 1.500 học sinh trong các chương trình edu-tour và nhiều đoàn khách quốc tế đa quốc tịch đến từ Pháp, Anh, Đức, Tây Ban Nha, Đan Mạch, Hàn Quốc... Với một điểm đến chưa đầy một năm tuổi, việc khách quốc tế khó tính tìm đến nơi đây là minh chứng cho chất lượng sản phẩm.
Điểm khiến các chuyên gia du lịch đánh giá cao Mường Cốc không nằm ở sản phẩm mà ở lựa chọn chiến lược cài đặt bộ khung phát triển bền vững. Giám đốc Công ty Du lịch Travelogy Việt Nam Vũ Văn Tuyên nhận định: “Điều đáng nói ở Mường Cốc là định hướng phát triển theo mô hình du lịch xanh, du lịch tái tạo, giảm phát thải và Net Zero. Mô hình du lịch cộng đồng đường bộ ngắn ngày cần sở hữu 3 yếu tố để thành công gồm: Sản phẩm đa dạng, cộng đồng thực sự làm chủ và bản sắc văn hóa, thì Mường Cốc đang đi đúng cả 3 hướng đó”.
Theo Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu, Sở đã ban hành Kế hoạch số 92/KH-SDL khởi động quá trình xây dựng điểm đến du lịch cộng đồng Mường Cốc với nguồn kinh phí từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Thủ đô giai đoạn 2021-2030. Sở đã bố trí chuyên gia giàu kinh nghiệm đồng hành xây dựng mô hình và tổ chức các chuyến Famtrip kết nối doanh nghiệp lữ hành với điểm đến.
Tại địa phương, UBND xã Mỹ Đức đã vận động các hộ tham gia trên tinh thần tự nguyện, lập Ban Quản lý cộng đồng và ban hành quy ước vận hành rõ ràng. Xã cũng đã xây dựng Tourism Hub đặt tại Nhà văn hóa thôn Đồi Dùng làm trung tâm điều phối và đón tiếp; chợ mới và Nhà văn hóa dân tộc tại thôn Đình làm không gian truyền dạy văn hóa.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý với chính quyền địa phương và sự tham gia tích cực của cộng đồng cùng sự đồng hành của chuyên gia là những yếu tố được kỳ vọng sẽ giúp mô hình du lịch cộng đồng Mường Cốc phát triển bền vững.