50 năm Thành phố mang tên Bác: Ký ức còn nguyên trên từng trang báo

Đây là tập hợp những tư liệu, thông tin từ báo chí đưa tin về những hoạt động, sự kiện đánh dấu thời khắc lịch sử quan trọng và ý nghĩa khi Thành phố vinh dự mang tên Người.

Ngày 25-8-1946, một năm sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, trong một buổi gặp mặt đồng bào miền Nam tại Hà Nội, bác sĩ, nhà giáo nhân dân Trần Hữu Nghiệp đã tổng kết lại tình hình Nam bộ trong một năm qua và đề nghị đổi tên thành phố Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh đúng như tâm tư, nguyện vọng của đông đảo nhân dân Sài Gòn - Gia Định và Nam Bộ lúc bấy giờ luôn ước mong thành phố của mình được mang tên Bác.

Đưa tin về sự kiện này, báo Cứu quốc số 329, ngày 27-8-1946, viết: “Sau khi kể một vài thí dụ ở những nước lớn hay lấy tên những vị anh hùng để đặt tên cho những thành phố lớn, bác sĩ Nghiệp đề nghị, để ghi lấy công đức của Hồ Chủ tịch, thành phố Sài Gòn đổi tên là Thành phố Hồ Chí Minh. Toàn thể mọi người tán thành đề nghị của Bác sĩ Nghiệp và đồng ký vào bản quyết nghị thay tên thành phố Sài Gòn gửi lên Chính phủ”.

Có thể thấy, tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh đã được xuất hiện từ rất sớm, để rồi 30 năm đi qua khói lửa chiến tranh và chia cắt, năm 1976, thành phố đã chính thức được mang tên Người. “Từ những năm đầu kháng chiến chống Pháp, nhân dân Sài Gòn đã có nguyện vọng tha thiết đặt tên cho thành phố của mình là Thành phố Hồ Chí Minh. Quốc hội lần này đã chính thức thông qua Nghị quyết cho Sài Gòn được mang tên Hồ Chí Minh. Đúng ngày 2-7-1976, Nghị quyết của Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, kỳ họp thứ nhất về việc chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh” - Báo Sài Gòn Giải phóng số 360 ngày 4-7-1976 đã đưa tin.

Trên số báo 357 ngày 1-7-1976 của Báo Sài Gòn Giải phóng, ông Nguyễn Văn Mại, Đại biểu Quốc hội thành phố Sài Gòn khi ấy, phát biểu cảm nghĩ: “Từ 30 năm nay, người Sài Gòn đã tự hào lấy tên Bác Hồ đặt cho thành phố của mình. Qua hai cuộc kháng chiến đánh Pháp đuổi Mỹ, dù chỉ có 29 ngày giải phóng, nhưng tên Thành phố Hồ Chí Minh đã ăn sâu vào tâm tư, tình cảm của người dân nơi đây. Mảnh đất Sài Gòn lại được vinh dự thay mặt nhân dân cả nước tiễn Bác ra đi tìm đường cứu nước. Và cũng chính Sài Gòn, nơi kết thúc thắng lợi một các trọn vẹn chiến dịch Hồ Chí Minh, kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo của Đế quốc Mỹ, vĩnh viễn đem lại nền hòa bình, độc lập, thống nhất Tổ quốc thân yêu… đó là điều vinh dự, tự hào, một nguồn động viên, an ủi hết sức lớn lao cho người Sài Gòn, vì như vậy lúc nào cũng như thấy có Bác Hồ sống bên cạnh”.

Hòa chung không khí hân hoan chào mừng Thành phố được mang tên Bác, sáng 11-7-1976, hơn 20 ngàn người thuộc đủ mọi tầng lớp, đại diện cho ba triệu rưỡi nhân dân thành phố đã tham dự mít tinh (trước dinh Độc lập cũ) để đón nhận quyết định của Quốc hội đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh. Thời điểm ấy, các báo Sài Gòn giải phóng, Công nhân giải phóng (Người lao động), Phụ nữ Sài Gòn (Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh), Tuổi trẻ, Công giáo và dân tộc, Tin sáng đã đưa tin liên tục về những dấu mốc quan trọng cũng như những hoạt động sôi nổi xung quanh sự kiện lịch sử này.

Tuyển chọn từ tư liệu báo chí thành phố với mong muốn truyền tải trọn vẹn tình cảm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố với sự kiện lịch sử trọng đại này, cuốn sách “Ngày 2-7-1976 Rạng rỡ Thành phố Hồ Chí Minh” dày 104 trang được chia thành 5 phần chính: “Những dấu mốc thời gian 1946 - 1976 – 2026”, “1946: Từ ước mong của đồng bào Nam bộ”, “1976: Ngày lịch sử 2-7-1976”, “Ngày hội Thành phố 11-7”, và “2026: Năm mươi năm ấy”.

Ông Trần Đình Ba, Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Cuốn sách tuyển chọn từ những bài viết của báo chí Thành phố ngay thời điểm sự kiện diễn ra năm 1976 nhằm giúp độc giả bao quát toàn cảnh sự kiện trọng đại của Thành phố ngày 2-7-1976, đồng thời phản ánh đầy đủ tình cảm, ý chí, nguyện vọng và niềm vinh dự, tự hào của Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân Thành phố với sự kiện trọng đại này. Những dấu mốc lịch sử 1946 - 1976 - 2026 liên quan đến tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh được trình bày với các thông tin ngắn gọn, bao quát. Sách được thực hiện với dung lượng mỏng, khổ bỏ túi để độc giả tiện đọc cũng như để lưu giữ một kỷ niệm trọng đại 50 năm Thành phố mang tên Bác”.

Không chỉ là một tuyển tập tư liệu báo chí, cuốn sách "Ngày 2-7-1976 Rạng rỡ Thành phố Hồ Chí Minh" còn là hành trình giúp độc giả ngược dòng ký ức tìm về không khí sinh động của những ngày lịch sử khi thành phố chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Qua từng trang sách, độc giả không chỉ được tiếp cận những thông tin nguyên bản từ báo chí đương thời mà còn cảm nhận sâu sắc niềm tự hào, tình cảm thiêng liêng và khát vọng của nhiều thế hệ người dân nơi đây. Ra mắt đúng dịp kỷ niệm 50 năm sự kiện lịch sử này, ấn phẩm góp phần lưu giữ ký ức đô thị, bồi đắp tình yêu quê hương, đồng thời nhắc nhớ về trách nhiệm gìn giữ, phát huy những giá trị mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp để Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục vững bước trên hành trình phát triển rực rỡ hơn trong kỷ nguyên mới.