Xây dựng xã hội nhân văn từ “tế bào gia đình”
Gia đình từ lâu được coi là nơi bình yên nhất của mỗi con người, là chiếc nôi nuôi dưỡng nhân cách và điểm tựa tinh thần trước những biến động của cuộc sống. Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại đầy áp lực, không ít gia đình đang đối mặt với một nghịch lý đáng suy ngẫm: Các thành viên sống chung dưới một mái nhà nhưng lại ngày càng xa cách về đời sống tinh thần.
Nhiều người cao tuổi có đầy đủ điều kiện vật chất nhưng thiếu người trò chuyện, sẻ chia. Không ít trẻ em được đáp ứng mọi nhu cầu học tập, vui chơi nhưng lại thiếu sự quan tâm, lắng nghe từ cha mẹ. Những bữa cơm gia đình thưa dần, những cuộc trò chuyện bị thay thế bởi mạng xã hội trên các ứng dụng của điện thoại... Sự cô đơn vì thế không chỉ tồn tại ở những người sống một mình, mà còn hiện hữu ngay trong chính những mái ấm tưởng như đủ đầy. Chính vì thế, mới đây hàng nghìn người cao tuổi rơi vào kịch bản lừa đảo mang tên “hợp đồng kỳ nghỉ”, với thiệt hại lên đến hàng trăm tỉ đồng. Hậu quả có lẽ đã hạn chế đáng kể khi người già được con cái bảo vệ.
Sự đứt gãy kết nối giữa các thành viên gia đình bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, cả khách quan lẫn chủ quan. Trước hết là tác động của quá trình đô thị hóa và nhịp sống công nghiệp. Áp lực công việc, mưu sinh khiến nhiều bậc cha mẹ dành phần lớn thời gian cho công sở, ít có cơ hội đồng hành với con cái. Không ít người coi việc đáp ứng nhu cầu vật chất là đã hoàn thành trách nhiệm, trong khi nhu cầu được yêu thương, được lắng nghe của người già và trẻ em lại bị xem nhẹ.
Bên cạnh đó, sự phát triển bùng nổ của công nghệ số đang làm thay đổi phương thức kết nối giữa con người. Mạng xã hội mang đến cơ hội giao lưu nhưng cũng khiến nhiều người dành thời gian cho thế giới ảo nhiều hơn đời sống thực. Khi không tìm thấy sự đồng cảm trong gia đình, trẻ em và người cao tuổi dễ tìm kiếm sự quan tâm từ những mối quan hệ trên mạng. Đây chính là điểm yếu để các đối tượng xấu lợi dụng bằng những chiêu trò như: Kết bạn tình cảm, đầu tư tài chính, chăm sóc sức khỏe hay nghỉ dưỡng cao cấp. Theo thống kê, người cao tuổi chiếm tới hơn 50% số nạn nhân trong các vụ lừa đảo trực tuyến; nhiều người thiệt hại hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng từ tiền tiết kiệm.
Một nguyên nhân khác không thể bỏ qua là sự thiếu hụt kỹ năng xây dựng hạnh phúc gia đình. Trong khi xã hội ngày càng quan tâm đến kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp thì kỹ năng làm cha mẹ, kỹ năng giao tiếp giữa các thế hệ, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tinh thần lại chưa được chú trọng tương xứng. Hệ quả là nhiều gia đình vẫn ở cùng nhau nhưng chưa thực sự hiểu nhau.
Để ngăn chặn những hệ lụy từ sự cô đơn trong gia đình, điều quan trọng nhất là khôi phục và củng cố sự gắn kết giữa các thành viên. Mỗi gia đình cần dành nhiều thời gian hơn cho những cuộc trò chuyện trực tiếp, những bữa cơm chung và các hoạt động sinh hoạt tập thể. Cha mẹ cần trở thành người bạn đồng hành của con, lắng nghe nhiều hơn thay vì chỉ quản lý hay áp đặt.
Đối với người cao tuổi, con cháu cần quan tâm không chỉ về vật chất mà còn về đời sống tinh thần. Một cuộc điện thoại hỏi thăm, một buổi trò chuyện cuối tuần hay sự hiện diện thường xuyên của các thành viên trong gia đình đôi khi có giá trị lớn hơn nhiều món quà vật chất.
Về phía xã hội, các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương cần phát triển các mô hình câu lạc bộ dành cho người cao tuổi, sân chơi cộng đồng cho trẻ em và các hoạt động gắn kết gia đình...
Kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026) không chỉ là dịp để tôn vinh những giá trị truyền thống mà còn là sự nhắc nhở về trách nhiệm vun đắp yêu thương. Bởi muốn có một xã hội an toàn, nhân văn cần bắt đầu từ những “tế bào gia đình” - nơi các thành viên luôn biết lắng nghe, sẻ chia và yêu thương.