Gia đình - Sức mạnh nội sinh của Thủ đô văn hiến

Với Hà Nội - Thủ đô nghìn năm văn hiến, điều đó càng có ý nghĩa đặc biệt. Một thành phố muốn phát triển nhanh, bền vững không chỉ cần hạ tầng hiện đại, kinh tế tăng trưởng hay khoa học, công nghệ tiên tiến, mà trước hết phải có những con người có tri thức, có văn hóa và có trách nhiệm. Những phẩm chất ấy được hình thành từ gia đình.

Phát biểu tại Hội nghị tuyên dương gia đình văn hóa tiêu biểu Thủ đô năm 2026, diễn ra ngày 25-6, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh: “Gia đình là nơi gìn giữ nếp sống văn hóa, bồi đắp trí tuệ, hình thành cốt cách người Hà Nội thanh lịch, văn minh, tạo nên sức mạnh nội sinh to lớn cho sự phát triển bền vững của Thủ đô hôm nay và mai sau”. Thông điệp ấy không chỉ khẳng định vị trí của gia đình trong đời sống xã hội mà còn gợi mở một yêu cầu mang tính chiến lược: Xây dựng Thủ đô trước hết phải bắt đầu từ xây dựng con người, mà nền tảng là xây dựng gia đình.

Lịch sử phát triển của Hà Nội là lịch sử kết tinh những giá trị văn hóa bền vững qua nhiều thế hệ. Từ những gia đình coi trọng gia phong, trọng đạo học, đề cao nghĩa tình và lễ nghĩa đã hình thành nên cốt cách người Tràng An thanh lịch. Đó là sự tinh tế trong lời ăn tiếng nói, là lối sống trọng nghĩa, biết kính trên nhường dưới, là ý thức tôn trọng kỷ cương, ứng xử có văn hóa với cộng đồng. Những giá trị ấy không tự nhiên có được, càng không thể hình thành trong ngày một ngày hai. Chúng được vun đắp từ những điều bình dị nhất trong mỗi gia đình.

Gia đình luôn là “trường học” đầu tiên của mỗi con người. Những bài học đầu tiên về lòng hiếu thảo, sự trung thực, tính kỷ luật hay trách nhiệm không đến từ sách vở mà từ chính cách sống của bố mẹ, ông bà. Một lời cảm ơn đúng lúc, một thái độ nhường nhịn, một bữa cơm đủ đầy sự quan tâm, hay đơn giản là ý thức giữ gìn lời hứa đều góp phần hình thành nhân cách. Giá trị của giáo dục gia đình nằm ở chỗ không chỉ dạy bằng lời nói mà bằng sự nêu gương. Chính những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại tạo nên nền móng vững chắc của con người.

Hà Nội đang đẩy mạnh phát triển theo hướng đô thị văn minh, hiện đại, hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới. Sự phát triển của công nghệ số, mạng xã hội và nhịp sống đô thị mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những thách thức đối với việc giữ gìn các giá trị truyền thống. Khi guồng quay công việc ngày càng hối hả, khoảng cách giữa các thế hệ có nguy cơ lớn hơn; khi không gian mạng mở ra vô vàn luồng thông tin, việc định hướng giá trị sống cho thế hệ trẻ càng trở nên cấp thiết. Chính trong bối cảnh ấy, gia đình phải là điểm tựa để mỗi người giữ được sự cân bằng, bản lĩnh và nhân cách.

Thực tiễn cho thấy, ở đâu có nhiều gia đình hạnh phúc, ở đó có sự ổn định xã hội. Một gia đình biết yêu thương, chia sẻ và tôn trọng các chuẩn mực sẽ góp phần hạn chế những biểu hiện lệch chuẩn trong đời sống. Ngược lại, những rạn nứt trong gia đình thường kéo theo nhiều hệ lụy đối với cộng đồng. Vì thế, chăm lo xây dựng gia đình không chỉ là việc riêng của mỗi nhà mà còn là vấn đề phát triển của xã hội. Nói cách khác, xây dựng gia đình cũng chính là xây dựng nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Điều đó càng có ý nghĩa trong bối cảnh Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành đô thị văn hiến, văn minh, hiện đại, trung tâm kết nối toàn cầu và thành phố sáng tạo. Những mục tiêu ấy đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, nhưng quan trọng hơn là những công dân có bản lĩnh văn hóa, có khát vọng cống hiến và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng. Đây chính là sức mạnh nội sinh mà không một nguồn lực vật chất nào có thể thay thế.

Vì thế, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh phải bắt đầu từ việc xây dựng gia đình văn hóa. Đó không phải là những điều cao xa mà được thể hiện trong từng hành vi ứng xử hằng ngày: Biết tôn trọng pháp luật, giữ gìn môi trường sống, cư xử văn minh nơi công cộng, xây dựng nếp sống văn hóa trong việc cưới, việc tang, lễ hội; biết yêu lao động, trọng học tập và nuôi dưỡng khát vọng vươn lên. Mỗi gia đình là một môi trường giáo dục; mỗi người lớn là một tấm gương; mỗi đứa trẻ là một hạt mầm của tương lai. Khi những giá trị ấy được gìn giữ và lan tỏa, bản sắc văn hóa Hà Nội sẽ tiếp tục được bồi đắp qua từng thế hệ.

Gia đình chính là nơi bắt đầu của văn hóa, nơi nuôi dưỡng nhân cách và cũng là nơi khơi nguồn sức mạnh cho tương lai. Xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc và văn hóa cũng là đầu tư cho tương lai của Thủ đô. Đó là sự đầu tư bền vững nhất, bởi những công trình có thể được xây dựng trong vài năm, còn cốt cách con người phải được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Mỗi gia đình hạnh phúc sẽ góp phần tạo nên một cộng đồng nhân văn; mỗi gia đình văn hóa sẽ góp phần hình thành một xã hội văn minh.

Do đó, xây dựng gia đình hạnh phúc, văn hóa không chỉ là trách nhiệm của mỗi gia đình mà còn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Cùng với sự quan tâm của các cấp, ngành và sự đồng hành của cộng đồng, mỗi người dân cần nhận thức rằng, xây dựng một gia đình tốt đẹp sẽ hợp thành sức mạnh nội sinh to lớn để Thủ đô vững bước trên con đường phát triển

Bồi đắp gia đình hôm nay chính là vun đắp tương lai của Hà Nội. Giữ gìn nếp nhà cũng là giữ gìn hồn cốt văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Khi mỗi gia đình đều trở thành nơi lan tỏa những giá trị tốt đẹp, mỗi thành viên đều ý thức sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng, sức mạnh nội sinh của Thủ đô sẽ tiếp tục được bồi đắp. Đó là nền tảng bền vững để Hà Nội phát triển hài hòa cả về quy mô, diện mạo và chiều sâu văn hóa, khẳng định vị thế là Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc.