Bảo vệ trẻ trước sách độc hại trên không gian mạng
Với sự phát triển bùng nổ của internet, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh, thanh thiếu niên có thể dễ dàng tiếp cận kho sách điện tử phong phú thuộc nhiều thể loại và lĩnh vực khác nhau.
Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị tích cực, không gian mạng cũng đang trở thành kênh phát tán các loại “sách rác”, “sách bẩn”, “sách đen” và nhiều ấn phẩm chứa nội dung độc hại. Những nội dung này không chỉ làm méo mó nhận thức mà còn có thể tác động tiêu cực đến quá trình hình thành nhân cách, lối sống và các giá trị đạo đức của người trẻ.
Hiểm họa từ sách chứa nội dung độc hại
Trong khi nhiều trẻ em háo hức đón kỳ nghỉ hè thì không ít phụ huynh lại lo lắng về việc quản lý con khi sử dụng internet. Chị Phạm Thanh Hiếu (phường Giảng Võ) cho biết, con chị bắt đầu sử dụng điện thoại thông minh từ lớp 8 để phục vụ học tập và liên lạc, nhưng gần đây con thường xuyên đọc truyện trên mạng và tham gia các hội nhóm trao đổi truyện. Điều khiến chị lo ngại là có những nội dung trong đó không phù hợp với lứa tuổi của con.
Câu chuyện của gia đình chị Hiếu phản ánh một thực trạng khá phổ biến hiện nay khi sự phát triển của các nền tảng đọc sách điện tử, diễn đàn, blog và mạng xã hội khiến việc đăng tải, chia sẻ truyện trên internet trở nên dễ dàng. Bên cạnh nhiều tác phẩm có giá trị, không gian mạng cũng xuất hiện lượng lớn truyện ngôn tình có nội dung không lành mạnh. Do không phải trải qua quy trình kiểm duyệt như xuất bản truyền thống, nhiều truyện trên internet được phát tán nhanh chóng, bất chấp vấn đề chất lượng hay bản quyền.
Đáng lo ngại, trên không gian mạng hiện tràn lan nhiều loại “sách rác” với nội dung độc hại như: Tôn vinh lối sống thực dụng, cổ súy bạo lực, trả thù, khiêu dâm, lệch chuẩn và bóp méo các giá trị đạo đức. Trong khi đó, đối tượng tiếp cận chủ yếu lại là giới trẻ, bao gồm cả các học sinh đang ở tuổi vị thành niên. Chị Trần Thị Vân (phường Đại Mỗ) cho biết, chị từng chứng kiến một học sinh còn đeo khăn quàng đỏ say sưa đọc cuốn truyện có nội dung không phù hợp trên xe buýt. Điều đó khiến chị lo ngại nhiều phụ huynh chưa nhận thức đầy đủ về nguy cơ con em mình tiếp xúc hằng ngày với các loại truyện độc hại trên không gian mạng.
Tạo "lá chắn" an toàn cho con
Thực tế, nhiều phụ huynh cho con sử dụng điện thoại thông minh có kết nối internet nhưng chưa quan tâm đúng mức đến việc hướng dẫn, giám sát nội dung con tiếp cận. Trong khi các thuật toán trên nền tảng số thường liên tục đề xuất những nội dung tương tự với nội dung người dùng đã tìm kiếm, tương tác hoặc lưu lại, từ đó dễ tạo thành “vòng lặp thông tin” khiến trẻ sa đà vào các nội dung thiếu lành mạnh.
Theo TS Nguyễn Thị Thu Anh, thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý Giáo dục học Hà Nội, sức hấp dẫn của internet và mạng xã hội có thể khiến nhiều học sinh mất khả năng tập trung, không kiểm soát được thời gian sử dụng. Nếu thiếu sự định hướng từ gia đình và nhà trường, trẻ rất dễ bị tác động tiêu cực bởi những nội dung độc hại trên không gian mạng.
Thanh thiếu niên là lứa tuổi đang trong quá trình hình thành nhân cách, thế giới quan và hệ giá trị sống, nên những nội dung tiếp nhận ở lứa tuổi này có thể ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của mỗi cá nhân. Dịch giả, nhà nghiên cứu giáo dục Nguyễn Quốc Vương cho rằng: “Đối với người dưới 18 tuổi, khi chưa có đủ trải nghiệm cuộc sống và năng lực tự chịu trách nhiệm, những cuốn sách khai thác quá độ các yếu tố về giới tính, tình dục có thể tác động đến quan niệm thẩm mỹ và nhân sinh quan”.
Việc thường xuyên tiếp xúc với “sách rác”, “sách bẩn” và các nội dung độc hại có thể làm lệch lạc nhận thức của người trẻ, khiến họ dễ chấp nhận hoặc bắt chước hành vi tiêu cực. Thậm chí, một số trường hợp có thể sa đà vào các nội dung giật gân, giải trí thiếu lành mạnh trên không gian mạng, dẫn đến giảm hứng thú học tập, suy giảm khả năng tập trung, mất cân đối trong tiếp nhận tri thức và hạn chế các mối quan hệ ngoài đời thực.
Để ngăn chặn hiểm họa từ sách độc hại trên không gian mạng, cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều bên. Dù đã có quy định về bản quyền và chế tài đối với các xuất bản phẩm có nội dung dâm ô, đồi trụy, kích động bạo lực, mê tín dị đoan hoặc trái thuần phong mỹ tục, nhưng vẫn thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả đối với sách, truyện trực tuyến. Vì vậy, cần tăng cường hơn nữa việc kiểm tra, giám sát và nâng cao trách nhiệm của các doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số trong kiểm duyệt nội dung, kịp thời phát hiện, xử lý các ấn phẩm độc hại, hạn chế trẻ em và thanh thiếu niên tiếp cận nội dung không phù hợp.
Quan trọng hơn, gia đình và nhà trường cần giúp người trẻ nhận diện nội dung độc hại và nâng cao khả năng phản biện trước thông tin sai lệch. Bên cạnh việc giám sát, ngăn chặn con em tiếp cận nội dung xấu, các gia đình nên định hướng thanh thiếu niên đến với những xuất bản phẩm chất lượng, giàu giá trị nhân văn và truyền cảm hứng tích cực. Đây sẽ là “lá chắn” tự nhiên giúp người trẻ nâng cao sức đề kháng trước nội dung độc hại. Khi được trang bị kiến thức, kỹ năng và môi trường đọc lành mạnh, thanh thiếu niên sẽ trở thành những người đọc thông minh, biết lựa chọn giá trị tích cực trong không gian số.