Áp lực bủa vây ngành dệt may, tháo gỡ các điểm nghẽn

Cạnh tranh gay gắt

Năm 2026, ngành dệt may đặt mục tiêu xuất khẩu 48–49 tỷ USD. Tuy nhiên, con số xuất khẩu đạt được sau 5 tháng đầu năm mới là 17,8 tỷ USD, tăng 0,6% so với cùng kỳ và thấp hơn so với kỳ vọng đặt ra. Cạnh tranh lao động giữa các doanh nghiệp dệt may và các ngành mới nổi ngày càng gay gắt…

Nguyên nhân được chỉ ra chủ yếu do bối cảnh thế giới biến động phức tạp và khó lường như: Chính sách thuế quan của Mỹ, chiến tranh Nga–Ucraina, Mỹ–Israel–Iran làm tăng giá nhiên liệu, nguyên liệu và chi phí logistics; xung đột thương mại giữa các nền kinh tế lớn; cùng các yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững, ESG và chuyển đổi xanh.

Trước tình hình đó, các doanh nghiệp dệt may đang tập trung triển khai các giải pháp trọng tâm: Đa dạng hóa thị trường, khách hàng và mặt hàng xuất khẩu; Phát triển nguyên phụ liệu trong nước, xây dựng chuỗi cung ứng nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa và tận dụng hiệu quả các FTA; Đổi mới công nghệ, phát triển nhà máy thông minh, ứng dụng AI và đào tạo nhân lực; Thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững; Phát triển thương hiệu Việt và mở rộng thị trường nội địa.

5 nhóm kiến nghị trọng tâm

Các chuyên gia cho hay, sẽ có làn sóng dịch chuyển đầu tư từ Trung Quốc, nước có thế mạnh về sản xuất NPL dệt may, vì thế cần ưu tiên thu hút dự án đầu tư công nghệ cao, thân thiện môi trường vào các khâu dệt, nhuộm, hoàn tất; khuyến khích liên doanh giữa doanh nghiệp Trung Quốc và doanh nghiệp trong nước để hình thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và từng bước chuyển giao công nghệ.

Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) Vũ Đức Giang cho rằng, để ngành dệt may duy trì đà tăng trưởng hai con số và hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026, cần sớm tháo gỡ hàng loạt điểm nghẽn về nguyên phụ liệu, thủ tục hành chính, cơ chế gia công, lao động và đất đai.

Trước hết, theo ông Giang, ngành dệt may Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, trong khi các hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA hay CPTPP đều đặt ra yêu cầu rất cao về quy tắc xuất xứ. Đây là rào cản lớn khiến nhiều doanh nghiệp chưa tận dụng hết lợi thế từ các FTA. Vì vậy, ông kiến nghị Chính phủ đẩy nhanh việc xây dựng các khu công nghiệp dệt nhuộm tập trung, có hạ tầng đồng bộ và hệ thống xử lý môi trường hoàn chỉnh. Đồng thời, cần xem xét cơ chế ân hạn thuế VAT đối với nguyên phụ liệu sản xuất trong nước tham gia chuỗi xuất khẩu nhằm giảm áp lực vốn cho doanh nghiệp, cùng với chính sách hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Một điểm nghẽn khác là thủ tục đầu tư, xây dựng, môi trường và phòng cháy chữa cháy còn chồng chéo, khiến thời gian triển khai dự án kéo dài. Chủ tịch VITAS đề xuất các bộ, ngành rà soát, tích hợp thủ tục theo cơ chế “một cửa”, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Bên cạnh đó, cần hạn chế tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo gây áp lực cho doanh nghiệp, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm sản xuất và giao hàng.

Về hoạt động gia công xuất khẩu, ông Vũ Đức Giang cho rằng cần sớm tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến chuyển ngoại tệ, thủ tục hải quan và chính sách thuế. Đồng thời, cần bảo đảm sự công bằng giữa hai mô hình “gia công xuất khẩu” và “sản xuất xuất khẩu”, nhất là về cơ chế thuế VAT và thuế nhập khẩu tại chỗ.

Ở khía cạnh lao động, một số quy định về bảo hiểm thất nghiệp và chấm dứt hợp đồng lao động đang bộc lộ bất cập, làm gia tăng biến động nhân sự và chi phí tuyển dụng, đào tạo. Theo ông Giang, cần nghiên cứu điều chỉnh theo hướng hài hòa hơn giữa quyền lợi người lao động và doanh nghiệp, qua đó giảm tình trạng nhảy việc hoặc bỏ việc đột ngột.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp dệt may cũng đang gặp khó khăn liên quan đến thời hạn thuê đất, cấp quyền sử dụng đất sau cổ phần hóa, cũng như các thủ tục thu hồi, đền bù đất. Theo VITAS, việc tháo gỡ các nút thắt này, cùng với thúc đẩy đàm phán các FTA mới, sẽ tạo thêm dư địa tăng trưởng cho ngành dệt may trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.