Công nghệ lượng tử cần được quan tâm đúng tầm

Chủ trì hội thảo có PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Đồng chủ trì có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: GS.TS Trần Hồng Thái, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; PGS.TS Nguyễn Kim Sơn, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương; PGS.TS Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Lĩnh vực có dư địa lớn cho nghiên cứu

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn cho biết, đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra yêu cầu cao hơn về năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ quốc gia. Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành động lực then chốt đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị đã xác lập yêu cầu đột phá về tư duy, thể chế, nguồn nhân lực hạ tầng và phương thức tổ chức thực hiện, đồng thời, chủ động nhận diện nghiên cứu chuẩn bị cho những xu hướng công nghệ mới có tác động sâu rộng trong thời gian tới.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh, nghiên cứu về công nghệ lượng tử là một hướng phát triển mới, tạo nên những phát triển đột biến về công nghệ, làm thay đổi sâu sắc nhận thức và cải tạo thế giới, cần được nhận diện sớm và quan tâm đúng tầm. Đây là lĩnh vực mới, chuyên sâu, phát triển nhanh, còn nhiều ẩn số, có dư địa chiến lược lớn trong nghiên cứu cả ở cấp độ nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng vì mục tiêu phục vụ con người, tăng cường tự chủ chiến lược vì lợi ích quốc gia, dân tộc.

Vì vậy, nhận diện sớm xu hướng, đánh giá khách quan cơ hội, thách thức và chuẩn bị điều kiện cần thiết cho tương lai là việc phải làm từ hôm nay. Hội thảo thể hiện yêu cầu cấp thiết, kết nối chặt chẽ tư duy lý luận, đào tạo cán bộ, tham mưu chiến lược chính sách với tri thức khoa học và công nghệ hiện đại.

“Vấn đề đặt ra là phải nhận diện đúng bản chất xu thế và tác động của công nghệ chiến lược này và trù liệu những vấn đề về quản trị phát triển công nghệ phục vụ đời sống. Đây không còn là câu chuyện riêng của phòng thí nghiệm hay cộng đồng nghiên cứu, mà còn tác động sâu rộng đến mô hình phát triển, năng lực cạnh tranh, chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tự chủ và vị thế quốc gia”, PGS.TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn đề nghị các đại biểu trao đổi trên tinh thần khoa học, thận trọng, có tầm nhìn dài hạn. Trong đó, hội thảo tập trung làm rõ bốn vấn đề chính gồm: Xu hướng phát triển công nghệ lượng tử trên thế giới và tác động đối với Việt Nam; đánh giá nền tảng cho phát triển công nghệ chiến lược này; xác định cách tiếp cận phù hợp để từng bước xây dựng năng lực lâu dài; yêu cầu về lý luận và chính sách trong quản trị phát triển công nghệ lượng tử bảo đảm an ninh, an toàn, tự chủ chiến lược và vì lợi ích quốc gia.

Đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng

Phát biểu đề dẫn hội thảo, GS.TS Trần Hồng Thái nhấn mạnh, công nghệ lượng tử là một lĩnh vực khó: Khó về khoa học, công nghệ, hạ tầng, nhân lực và cách tổ chức thực hiện. Trong bối cảnh hiện nay, nhiều nội dung của công nghệ lượng tử trên thế giới vẫn đang được nghiên cứu, thử nghiệm và kiểm chứng.

“Tuy nhiên, nếu vì khó mà chúng ta đứng ngoài cuộc, chậm theo dõi, chậm chuẩn bị thì trong tương lai rất dễ rơi vào thế bị động. Tại hội thảo hôm nay phải cùng trả lời một câu hỏi rất thực tế: Vì sao Việt Nam cần quan tâm đến công nghệ lượng tử vào thời điểm này và nếu quan tâm thì phải đi như thế nào cho đúng?”, GS.TS Trần Hồng Thái gợi mở.

GS.TS Trần Hồng Thái cho rằng, lý do đầu tiên phải quan tâm đến công nghệ lượng tử là vì nhiều quốc gia đã coi đây là một hướng công nghệ chiến lược. Ngoài ra là vấn đề an toàn dữ liệu. Nếu trong tương lai xuất hiện các máy tính lượng tử đủ mạnh, một số hệ mật mã đang được sử dụng rộng rãi hiện nay có thể đối mặt với những rủi ro rất lớn.

Bên cạnh đó, công nghệ lượng tử có thể tạo ra những năng lực mới về đo lường, cảm biến, mô phỏng, tính toán và vật liệu. Những năng lực đó không chỉ phục vụ khoa học cơ bản, mà còn có thể ứng dụng trong quốc phòng, an ninh, viễn thông, tài chính, y tế, năng lượng, tài nguyên, môi trường và công nghiệp công nghệ cao.

Cùng đó là vấn đề nhân lực. Theo GS.TS Trần Hồng Thái, nhân lực cho công nghệ lượng tử không thể đào tạo trong vài tháng và cũng không thể có ngay chỉ bằng một khóa tập huấn ngắn hạn. Đây là nguồn nhân lực liên ngành, bao gồm vật lý, toán học, khoa học máy tính, mật mã, quang tử, vật liệu, điện tử, điều khiển, đo lường, phần mềm và dữ liệu.

“Muốn có lực lượng này, chúng ta phải chuẩn bị từ sớm. Phải có các nhóm nghiên cứu. Phải có phòng thí nghiệm, phải có những bài toán thực tiễn, phải có nhà khoa học trẻ được dẫn dắt và phát triển. Đồng thời, phải có sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế”, GS.TS Trần Hồng Thái lưu ý.

GS.TS Trần Hồng Thái khẳng định, chúng ta phải chủ động nhưng không nóng vội, phải đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng và đi đúng vào những khâu tạo ra năng lực thực chất, phù hợp với điều kiện Việt Nam…

Các trao đổi tại hội thảo đã cập nhật xu thế quốc tế, nhận diện rõ hơn các giới hạn kỹ thuật, đánh giá khả năng triển khai thực tế và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

TS. Nguyễn Hoàng Dương, Phó Trưởng ban Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phân tích công nghệ lượng tử toàn cầu; đồng thời cho rằng, Việt Nam có thể rút ra ba bài học có tính nền tảng về thể chế, phát triển nguồn nhân lực, hạ tầng nghiên cứu. Việt Nam cần tận dụng cơ hội hợp tác quốc tế và tham gia sớm vào chuỗi giá trị toàn cầu; tiếp cận thận trọng, chủ động lựa chọn các hướng trọng tâm có lợi thế cạnh tranh.

TS. Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, công nghệ lượng tử đang trở thành một trong những lĩnh vực cạnh tranh chiến lược trên thế giới với tốc độ đầu tư và phát triển rất nhanh. Việt Nam hiện vẫn ở giai đoạn khởi đầu, do đó, nên tập trung vào các lĩnh vực phù hợp với nhu cầu và năng lực hiện có; xây dựng Chương trình Quốc gia về Công nghệ Lượng tử với tầm nhìn dài hạn và mục tiêu theo giai đoạn rõ ràng; xây dựng lộ trình phát triển theo từng giai đoạn với mục tiêu rõ ràng, đo lường được...