Mỹ tạm nới trừng phạt Iran sau đàm phán tại Thụy Sĩ

Mỹ tạm thời cho phép Iran nối lại xuất khẩu dầu trong 60 ngày, song triển vọng đạt thỏa thuận lâu dài vẫn phụ thuộc vào hồ sơ hạt nhân, eo biển Hormuz và tình hình Lebanon.

Washington đã nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt đối với Tehran sau vòng đàm phán cấp cao tại Thụy Sĩ.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, giấy phép mới cho phép Iran bán dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu, đồng thời nhận các khoản thanh toán liên quan đến ngày 21-8. Đây là bước đi đầu tiên nhằm hỗ trợ kinh tế cho Tehran, trong khi hai bên tiếp tục tìm kiếm một khuôn khổ ổn định hơn.

Cuộc gặp diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock bên hồ Lucerne, với vai trò trung gian của Pakistan và Qatar. Theo các bên trung gian, Mỹ và Iran đã thống nhất lộ trình cho giai đoạn tiếp theo, đồng thời mở kênh liên lạc nhằm giảm nguy cơ va chạm tại Eo biển Hormuz.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đánh giá tích cực về vòng tiếp xúc vừa qua, cho biết các bên đã bàn về việc đưa thanh sát viên hạt nhân trở lại Iran, xử lý tài sản bị đóng băng ở nước ngoài và duy trì cơ chế ngừng bắn tại các điểm nóng trong khu vực.

“Chúng tôi đã đặt nền tảng rất tốt cho một thỏa thuận cuối cùng thành công,” ông Vance nói sau cuộc đàm phán.

Tehran lại phát tín hiệu thận trọng hơn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, khẳng định nước này chưa thảo luận về vấn đề hạt nhân và cũng chưa đưa ra cam kết mới. Sự khác biệt trong cách diễn giải cho thấy các cuộc họp kỹ thuật trong tuần này sẽ phải làm rõ nhiều điểm còn bỏ ngỏ.

Vấn đề hạt nhân tiếp tục là điểm nhạy cảm nhất. Tổng thống Mỹ Donald Trump nói Iran phải cho phép thanh sát để bảo đảm tính minh bạch, đồng thời cảnh báo Washington sẽ hành động nếu Tehran không tuân thủ thỏa thuận.

Iran khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Trước đó, Tehran đã hạn chế hoạt động của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel, rồi đình chỉ hoàn toàn khi chiến sự bùng phát.

Bên cạnh vấn đề hạt nhân, hai bên còn bất đồng về cách sử dụng tài sản được giải phóng. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết Tehran đã đạt được miễn trừ đối với xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu, được giải phóng một phần tài sản bị đóng băng ở nước ngoài và có thể khởi động kế hoạch tái thiết.

Phía Mỹ muốn thiết lập cơ chế giám sát dòng tiền, với sự tham gia của Washington và Qatar, nhằm bảo đảm các khoản chi được sử dụng đúng mục đích. Ông Vance cho biết đặc phái viên Jared Kushner đã đề xuất quy trình cho phép nguồn tiền này được dùng để mua nông sản Mỹ như ngô, đậu nành và lúa mì.

Tuy nhiên, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati bác bỏ cách diễn giải này, cho rằng Tehran không có nghĩa vụ sử dụng số tiền được giải phóng theo đề xuất của Washington. Theo ông, một phần tài sản còn bị phong tỏa có thể được dùng để mua các mặt hàng không thuộc diện cấm vận.

Eo biển Hormuz là phép thử khác đối với tiến trình ngoại giao. Cuối tuần qua, căng thẳng gia tăng sau khi Iran tuyên bố đóng tuyến hàng hải chiến lược này, khiến Tổng thống Trump cảnh báo có thể tái khởi động chiến sự nếu hoạt động vận chuyển bị gián đoạn.

Đến ngày 22-6, lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz bắt đầu tăng trở lại, góp phần kéo giá dầu tiếp tục giảm. Diễn biến này giúp xoa dịu lo ngại trên thị trường năng lượng, song việc bảo đảm tự do hàng hải qua khu vực vẫn được xem là một trong những điều kiện then chốt để thỏa thuận duy trì hiệu lực và ổn định lâu dài.

Tại Lebanon, giao tranh giữa Israel và Hezbollah có dấu hiệu hạ nhiệt, trở thành phép thử trực tiếp đối với thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran.

Israel không tham gia thỏa thuận này và cho biết sẽ không rút lực lượng khỏi Lebanon, dù đã đồng ý với một lệnh ngừng bắn mới. Các quan chức Lebanon nói giao tranh vẫn kéo dài thêm một ngày, trước khi dịu lại từ tối 21-6.

Tại TP Nabatieh ở miền Nam Lebanon, Hassan Wazni, giám đốc một bệnh viện địa phương, cho biết khu vực này đang trải qua quãng thời gian yên ắng dài nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu.

“Tôi theo dõi tình hình từng ngày và hầu hết thời gian ngủ lại bệnh viện. Đây là lần lệnh ngừng bắn kéo dài lâu nhất,” ông Wazni nói.

Lebanon dự kiến thúc đẩy vòng đàm phán mới với Israel tại Washington. Tuy nhiên, việc Iran đưa hồ sơ Lebanon vào thương lượng với Mỹ có thể khiến các cuộc tiếp xúc trở nên phức tạp hơn.

Trong tuần này, các cuộc họp kỹ thuật sẽ tập trung vào phạm vi thanh sát hạt nhân, cơ chế duy trì ngừng bắn, bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển Hormuz và xử lý tài sản Iran ở nước ngoài.

Tổng hợp