Chạm vào ký ức văn hóa bằng những sản phẩm thủ công

Mỗi sản phẩm là một “câu chuyện văn hóa”

“Chúng tôi không chỉ bán đồ trang sức. Chúng tôi kể chuyện về nghề, quê hương, về ký ức. Khi khách hàng cầm một sản phẩm trên tay, họ không chỉ thấy đẹp, mà còn cảm nhận được những nét văn hóa truyền thống đang sống, đang hiện diện trong từng chi tiết”, anh Nguyễn Đức Anh, nhà sáng lập Tonkin Craft, mở đầu câu chuyện về thương hiệu của mình như thế.

Nhiều năm qua, Tonkin Craft, thương hiệu chuyên chế tác trang sức, đồ trang trí và quà tặng thủ công bằng đồng đã trở thành điểm đến yêu thích của nhiều khách hàng, trong đó có không ít du khách quốc tế. Từ tranh trang trí, bình hoa, đèn treo, cốc nến đến những chiếc trâm cài tóc hay đôi hoa tai nhỏ xinh, tất cả đều được chế tác thủ công bởi những nghệ nhân Việt, tỉ mỉ trong từng chi tiết.

Trong không gian trưng bày của Tonkin Craft, một nữ du khách nước ngoài chăm chú ngắm nghía chiếc trâm đồng nhỏ. Chị mỉm cười khi chia sẻ rằng món đồ ấy khiến chị nhớ đến chiếc kẹp tóc mà bà mình từng nâng niu như báu vật.

Không ồn ào hay phô trương, những chiếc trâm cài tóc, đôi hoa tai bằng đồng đang lặng lẽ kể câu chuyện về văn hóa Việt. Đó là câu chuyện của đôi tay tài hoa, của ký ức làng nghề và khát vọng gìn giữ những giá trị tưởng như cũ kỹ nhưng chưa bao giờ lỗi thời.

Theo anh Đức Anh, mỗi sản phẩm của Tonkin Craft là một hành trình kỳ công. Từ ý tưởng thiết kế lấy cảm hứng từ hoa sen, sóng nước, chữ Hán cổ, trống đồng hay hình ảnh chuồn chuồn, người thợ sẽ lựa chọn nguyên liệu, cắt phôi, nung mềm, gò chạm, tạo hình, đánh bóng và hoàn thiện hoàn toàn bằng tay.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề gò đồng ở làng Ngũ Xá, tuổi thơ của anh gắn liền với tiếng búa, tiếng đe của ông bà, cha mẹ. Những âm thanh ấy không chỉ là nhịp sống thường ngày, mà còn nuôi dưỡng trong anh tình yêu với nghề.

“Khi nhìn thấy những giá trị thủ công ngày càng bị mai một, tôi cảm thấy mình có trách nhiệm không chỉ gìn giữ mà còn phải sáng tạo để nghề gò chạm đồng tiếp tục sống trong đời sống hiện đại, chứ không chỉ tồn tại trong ký ức”, anh tâm sự.

Tên gọi Tonkin Craft cũng là cách anh gửi gắm khát vọng của mình. “Tonkin” là cách gọi xưa của vùng Bắc Bộ, bắt nguồn từ Đông Kinh – tên gọi Hà Nội thời Lê sơ. “Craft” là lời cam kết với sự tinh xảo của nghề thủ công. Sự kết hợp ấy thể hiện mong muốn đưa vẻ đẹp truyền thống bước vào đời sống đương đại bằng những sản phẩm có hồn, có câu chuyện riêng.

Để làng nghề sống tiếp trong đời sống hiện đại

Không chỉ có Tonkin Craft, ngày càng nhiều người trẻ đang góp phần làm mới các làng nghề truyền thống bằng tư duy sáng tạo và cách tiếp cận hiện đại. Nguyễn Thị Minh Châu, nhà sáng lập thương hiệu trâm khảm trai Mun Artisan, là một trong số đó.

Lớn lên ở làng Chuôn Ngọ, xã Chuyên Mỹ (Hà Nội), nơi nổi tiếng với nghề khảm trai hàng trăm năm tuổi, Châu sớm làm quen với nghề qua người bà là nghệ nhân. Dù theo học ngành thiết kế đồ họa, cô vẫn dành thời gian học thêm về khảm trai và sơn mài để hiểu sâu hơn về nghề truyền thống của quê hương.

Từ tình yêu với những chiếc trâm cài tóc, Châu bắt đầu sáng tạo các sản phẩm khảm trai mang phong cách hiện đại, phù hợp với thẩm mỹ của giới trẻ. Những chiếc trâm không còn chỉ dành cho cổ phục hay các dịp đặc biệt, mà có thể trở thành phụ kiện thường ngày.

“Ban đầu mình làm vì đam mê. Khi sản phẩm được nhiều bạn trẻ đón nhận, mình có thêm động lực để theo đuổi con đường này”, Châu chia sẻ.

Để hoàn thiện một chiếc trâm khảm trai, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn: thiết kế, cưa vỏ trai, đục gỗ, khảm, mài và hoàn thiện. Sự kết hợp giữa sức sáng tạo của người trẻ với tay nghề của nghệ nhân làng nghề đã tạo nên những sản phẩm vừa giữ được kỹ thuật truyền thống, vừa mang hơi thở đương đại.

Trong thời đại công nghệ và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, nhiều công đoạn sản xuất có thể được tự động hóa. Nhưng cũng chính vì thế, giá trị của sản phẩm thủ công càng trở nên đặc biệt.

Những vết chạm tay, đường nét không hoàn toàn đối xứng hay dấu ấn riêng của người thợ lại trở thành điều khiến mỗi sản phẩm trở nên độc bản.

Dẫu vậy, hành trình đưa sản phẩm thủ công đến gần hơn với người tiêu dùng vẫn còn nhiều thách thức. Giá thành cao, thời gian sản xuất dài và áp lực cạnh tranh từ hàng công nghiệp khiến nhiều sản phẩm thủ công dễ bị lép vế.

Theo Minh Châu, chỉ có tay nghề và đam mê là chưa đủ. Người làm nghề cần biết xây dựng thương hiệu, kể câu chuyện sản phẩm và tiếp cận thị trường một cách chuyên nghiệp.

Đó cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay. Trong Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, thủ công mỹ nghệ được xác định là một trong những lĩnh vực trọng tâm. Với hệ thống làng nghề phong phú, Hà Nội được đánh giá là địa phương có nhiều tiềm năng để phát triển ngành này.

Trong kỷ nguyên số, điều khiến một sản phẩm được nhớ đến không chỉ nằm ở công năng hay kiểu dáng, mà còn ở câu chuyện phía sau nó. Khi những người trẻ biết cách kể chuyện bằng đôi tay, bằng tình yêu với nghề và niềm tự hào về văn hóa dân tộc, mỗi sản phẩm thủ công sẽ không chỉ là món đồ được bán ra thị trường, mà còn là một sứ giả văn hóa, mang theo hồn cốt Việt Nam đi xa hơn.