Giữ vững vai trò định hướng thông tin

Nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam:

Độ tin cậy là tài sản lớn nhất của báo chí

Chúng ta đang sống trong một môi trường truyền thông mà thông tin được sản xuất và lan truyền với tốc độ chưa từng có. Sự phát triển của mạng xã hội đã làm thay đổi căn bản cách tiếp nhận thông tin của công chúng, mở rộng lựa chọn nhưng cũng kéo theo sự bùng phát của tin giả và thông tin sai lệch. Trong bối cảnh đó, báo chí khó có thể cạnh tranh bằng tốc độ đơn thuần, bởi đây vốn là lợi thế của các nền tảng số. Giá trị cốt lõi tạo nên sức sống của báo chí nằm ở độ tin cậy, tính xác thực và khả năng thuyết phục công chúng.

Để giữ vững vai trò của mình, báo chí cần kiên định với những giá trị nền tảng như tính chính xác, chuẩn mực, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp. Công chúng có thể tiếp cận vô số nguồn tin khác nhau nhưng khi cần kiểm chứng thông tin và tìm kiếm sự thật, họ vẫn đặt niềm tin vào các cơ quan báo chí uy tín.

Tuy nhiên, giữ bản sắc không có nghĩa là đứng yên. Nếu “nội dung là vua” thì “công nghệ là nữ hoàng”. Nội dung và công nghệ phải gắn bó chặt chẽ trong suốt quá trình sáng tạo tác phẩm và quy trình làm báo. Công nghệ giúp lan tỏa giá trị của nội dung nhưng không được để sự hào nhoáng của công nghệ che lấp chiều sâu thông tin.

AI, dữ liệu lớn và các nền tảng đa phương tiện đang mở ra nhiều cơ hội song công nghệ không phải là lời giải cho mọi thách thức. AI có thể xử lý dữ liệu rất nhanh nhưng không có trái tim, không có đạo đức và không thể cảm nhận đầy đủ những rung cảm của đời sống. Nếu nhà báo lệ thuộc vào AI, tác phẩm sẽ mất đi hơi thở cuộc sống.

Theo tôi, hướng đi đúng của báo chí Việt Nam là lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng nội dung làm gốc và lấy công nghệ làm công cụ hỗ trợ. Trong môi trường truyền thông hiện nay, lợi thế không còn thuộc về người đưa tin nhanh nhất mà thuộc về người lý giải tốt nhất những gì đang diễn ra.

Tiến sĩ Lê Thu Hà, Phó Viện trưởng Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền:

Sáng tạo phải bắt đầu từ tư duy làm nội dung

Công chúng ngày nay, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận thông tin theo cách rất khác trước đây. Mạng xã hội, các nền tảng video và môi trường số đã trở thành nơi họ cập nhật tin tức hằng ngày. Tốc độ nhanh hơn, thời lượng tiếp nhận ngắn hơn và mức độ tương tác cao hơn đang đặt báo chí trước yêu cầu phải thích ứng.

Báo chí cần xác định lại lợi thế của mình. Nếu cạnh tranh bằng tốc độ đơn thuần, báo chí sẽ khó tạo ra khác biệt. Giá trị cốt lõi cần khẳng định nằm ở độ tin cậy, khả năng kiểm chứng và năng lực phân tích, lý giải vấn đề.

Giới trẻ có thể biết rất nhanh sự kiện đang diễn ra nhưng lại thiếu những thông tin cần thiết để hiểu đầy đủ về sự kiện đó. Đây chính là không gian để báo chí phát huy vai trò. Một tác phẩm báo chí chất lượng không chỉ giúp công chúng biết chuyện gì đã xảy ra mà còn giúp họ hiểu nguyên nhân, bối cảnh và tác động của sự việc.

Các cơ quan báo chí cần đầu tư nhiều hơn cho nội dung chuyên sâu, dữ liệu, điều tra và những câu chuyện có giá trị phát hiện; đồng thời, cần đổi mới cách kể chuyện bằng video ngắn, podcast, đồ họa trực quan và các hình thức đa phương tiện...

Tuy nhiên, sáng tạo không nhất thiết phải bắt đầu từ công nghệ mà trước hết phải bắt đầu từ tư duy làm nội dung. Công nghệ có thể hỗ trợ quy trình làm báo, kể cả với trí tuệ nhân tạo nhưng không thể thay thế khả năng phát hiện vấn đề, năng lực thẩm định thông tin và trách nhiệm nghề nghiệp của nhà báo.

Dù công nghệ phát triển đến đâu, yếu tố quyết định của báo chí vẫn là con người. Chỉ khi có đội ngũ những người làm báo sẵn sàng học hỏi, dám thử nghiệm và không ngừng đổi mới tư duy nghề nghiệp, báo chí mới có thể giữ vững vị thế trước sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ của các nền tảng số.

Nhà báo Kiều Thanh Hương, Phó Trưởng ban Quản lý phóng viên thường trú Báo Nhân Dân:

Mỗi nhà báo cần không ngừng nâng cao năng lực số

Trong kỷ nguyên số, nội dung là yếu tố cốt lõi quyết định giá trị của tác phẩm báo chí. Tuy nhiên, để nội dung đến được với công chúng rộng rãi hơn, nhất là thế hệ trẻ, cần có những hình thức thể hiện hiện đại, sáng tạo.

Tại Báo Nhân Dân, chúng tôi luôn giữ vững tính chính thống của báo Đảng, đồng thời đổi mới mạnh mẽ cách thể hiện để tiếp cận công chúng hiện đại. Các sản phẩm megastory, longform, e-magazine với sự kết hợp giữa nội dung chuyên sâu, hình ảnh, đồ họa, video và tương tác số đã giúp những vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa trở nên trực quan, dễ tiếp cận hơn.

Chúng tôi cũng đưa lịch sử và các sự kiện chính trị đến gần giới trẻ thông qua đồ họa tương tác, mã QR và không gian trải nghiệm trực tiếp. Công chúng không chỉ đọc thông tin mà còn trực tiếp tham gia vào câu chuyện, từ đó tạo cảm xúc và tăng khả năng lan tỏa.

Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng chi phối việc tiếp nhận thông tin, báo chí chính thống không thể cạnh tranh bằng tốc độ hay sự giật gân, mà phải phát huy lợi thế về độ tin cậy, tính xác thực và khả năng định hướng dư luận.

Một tác phẩm báo chí có giá trị phải dựa trên thông tin chính xác, được kiểm chứng và có chiều sâu phân tích. Khi được thể hiện bằng longform, megastory, infographic, video, podcast hay đồ họa dữ liệu, nội dung sẽ có khả năng tiếp cận và lan tỏa tốt hơn.

Báo chí cũng phải chủ động hiện diện trên các nền tảng mà công chúng đang sử dụng, từ website đến mạng xã hội nhưng vẫn giữ vững tính khách quan, chuẩn mực và trách nhiệm xã hội. Muốn vậy, mỗi nhà báo cần không ngừng nâng cao năng lực số, làm chủ công nghệ mới, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và kỹ năng sản xuất nội dung đa phương tiện.