Chuyển đổi giao thông xanh:Chìa khóa hiện thực hóa vùng phát thải thấp ở Hà Nội

Bước đi tất yếu của đô thị hiện đại

Nhiều năm qua, tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân tại Hà Nội luôn ở mức cao, trong đó có lượng lớn xe máy và ô tô sử dụng động cơ đốt trong - một trong những nguồn phát thải bụi mịn PM2.5, khí NOx và CO2 đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí của Thủ đô.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng vùng phát thải thấp được xem là giải pháp quan trọng nhằm kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm. Tại kỳ họp chuyên đề thứ tư diễn ra ngày 15-6 vừa qua, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về Đề án “Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1” nhằm từng bước kiểm soát khí thải từ hoạt động giao thông, cải thiện chất lượng môi trường không khí và thúc đẩy chuyển đổi sang các phương tiện giao thông xanh trên địa bàn Thủ đô.

Theo Nghị quyết được thông qua, vùng phát thải thấp được triển khai trong phạm vi Vành đai 1, gồm 9 phường: Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Ba Đình, Giảng Võ, Ngọc Hà, Hai Bà Trưng, Ô Chợ Dừa, Tây Hồ và Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Khu vực này có diện tích hơn 26km² với khoảng 625.000 dân sinh sống, là trung tâm lịch sử, chính trị, hành chính, văn hóa và du lịch của Thủ đô.

Lộ trình thực hiện được chia thành 3 giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 1, từ ngày 1-7 đến 31-12-2026, thành phố thí điểm tại khu vực phố cổ và khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm thuộc phường Hoàn Kiếm. Trong thời gian thí điểm, thành phố tập trung tuyên truyền, hướng dẫn người dân đăng ký kế hoạch chuyển đổi phương tiện cá nhân; đồng thời khuyến khích hạn chế hoạt động của xe mô tô, xe gắn máy chạy xăng hoạt động trên nền tảng ứng dụng công nghệ trong khu vực.

Đối với xe mô tô, xe gắn máy không hoạt động kinh doanh, thành phố khuyến khích hạn chế lưu thông xe mô tô sản xuất trước năm 2008 và xe gắn máy sản xuất trước năm 2016; khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng phương tiện xanh, xe điện hoặc giao thông công cộng.

Giai đoạn 2, từ ngày 1-1 đến 31-12-2027, phạm vi thí điểm được mở rộng ra toàn bộ địa bàn phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Thành phố sẽ bắt đầu triển khai đo kiểm khí thải xe mô tô, xe gắn máy theo lộ trình của Chính phủ; tăng cường kiểm soát các phương tiện phát thải cao; từng bước hạn chế hoạt động của những phương tiện không đáp ứng quy chuẩn khí thải trong khu vực phát thải thấp; đồng thời, hoàn thiện hệ thống camera giám sát, nhận diện phương tiện, chia sẻ dữ liệu và các chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện.

Giai đoạn 3, từ ngày 1-1-2028 đến hết năm 2029, vùng phát thải thấp được mở rộng ra toàn bộ Vành đai 1. Ngoài các biện pháp đã áp dụng ở các giai đoạn trước, thành phố sẽ không cho phép xe mô tô, xe gắn máy sử dụng xăng không đạt quy chuẩn khí thải mức 3 trở lên lưu thông trong khu vực.

Hướng tới Thủ đô xanh, phát triển bền vững

Tại Hội thảo “Ngày chuyển đổi giao thông xanh” diễn ra mới đây, Phó Trưởng phòng Quản lý Môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Lê Thanh Thủy cho biết, vùng phát thải thấp không phải là biện pháp hạn chế đột ngột việc đi lại của người dân, mà là mô hình quản lý đô thị nhằm giảm dần phương tiện gây ô nhiễm, khuyến khích phương tiện sạch, giao thông công cộng, đi bộ, xe đạp và các hình thức di chuyển thân thiện với môi trường.

Thực tế, giao thông công cộng được xác định là trụ cột của vùng phát thải thấp. Trong khu vực Vành đai 1, nơi nhiều tuyến phố có mặt cắt nhỏ và mật độ hoạt động cao, thành phố định hướng phát triển các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế, như xe buýt điện, xe buýt cỡ nhỏ, mini buýt, xe đạp công cộng, điểm gửi xe, trạm sạc, điểm đổi pin, biển báo và dữ liệu quản lý.

Qua nghiên cứu kinh nghiệm thực tế từ Trung Quốc, Tiến sĩ Phạm Sỹ Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc cho rằng, để việc chuyển đổi xanh đạt hiệu quả dài hạn thì các chính sách này cần tiến hành trong thời gian 15 - 20 năm. Điều này đòi hỏi chính quyền phải có sự chuẩn bị về tài chính đầy đủ trước khi ban hành và áp dụng các chính sách hỗ trợ, công cụ phi tài chính quan trọng nhất cho việc chuyển đổi bền vững là hạ tầng trạm sạc, trạm đổi pin.

Các đơn vị cung cấp dịch vụ như Grab hay Be Group cũng đề xuất thành phố cần tập trung vào hạ tầng sạc, cơ chế hỗ trợ tài chính, lộ trình chuyển đổi phương tiện và giải pháp công nghệ để khuyến khích phương tiện phát thải thấp; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số để ưu tiên phương tiện phát thải thấp, mở rộng tỉ lệ xe điện, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ giao thông xanh và cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý.

Có thể thấy, với Hà Nội, đây là cơ hội để tái cấu trúc hệ thống giao thông theo hướng hiện đại, thông minh, thân thiện với môi trường. Khi xe điện, phương tiện công cộng và các hình thức di chuyển xanh ngày càng phổ biến, chất lượng không khí sẽ được cải thiện, không gian đô thị trở nên trong lành hơn, đồng thời nâng cao sức khỏe cộng đồng và sức hấp dẫn của Thủ đô đối với nhà đầu tư, du khách...