Xuất bản sách tại nước ngoài – “xây cầu” đưa văn hóa Việt lan xa

Đằng sau mỗi bản hợp đồng bản quyền là hành trình bền bỉ của các nhà văn, dịch giả, nhà xuất bản trong nỗ lực đưa văn hóa Việt vượt qua rào cản ngôn ngữ, góp phần xây dựng sức mạnh mềm quốc gia trong thời kỳ hội nhập.

Những “đại sứ” mang tên sách Việt

Khi một tác phẩm văn học được dịch sang ngôn ngữ khác, hành trình của cuốn sách không còn dừng lại ở biên giới quốc gia. Từ những trang sách, bạn đọc ở nhiều nền văn hóa khác nhau có thể hình dung về lịch sử, phong tục, đời sống và tâm hồn của người Việt Nam. Bởi vậy, xuất bản sách ở nước ngoài từ lâu được xem là một trong những con đường hiệu quả để quảng bá văn hóa dân tộc.

Trong nhiều năm qua, cùng với nỗ lực của các cơ quan quản lý, các nhà xuất bản và giới dịch thuật, nhiều tác phẩm văn học Việt Nam đã đến với độc giả thế giới. Từ “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, “Tổng tập nghìn năm văn hiến”, các tác phẩm của Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Trãi đến những cây bút hiện đại và đương đại như Tô Hoài, Ma Văn Kháng, Lê Minh Khuê, Lê Lựu, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Việt Hà, Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyễn Ngọc Tư... đều đã được giới thiệu tại Pháp, Mỹ, Nga, Đức, Ba Lan, Thụy Điển, Canada, Hàn Quốc, Nhật Bản và nhiều quốc gia khác.

Thông qua những tác phẩm ấy, bạn đọc quốc tế có cơ hội khám phá một Việt Nam giàu truyền thống văn hóa, trải qua nhiều biến động lịch sử nhưng luôn giàu sức sống và khát vọng vươn lên. Mỗi cuốn sách giống như một nhịp cầu kết nối, giúp các nền văn hóa đến gần nhau hơn bằng sự đồng cảm và thấu hiểu.

Đằng sau hành trình đó là những nỗ lực âm thầm của nhiều cá nhân và tổ chức. Không ít tác giả, dịch giả Việt Nam cũng như các học giả nước ngoài yêu mến văn hóa Việt đã kiên trì tìm kiếm cơ hội để văn học Việt Nam hiện diện trên các diễn đàn văn chương quốc tế.

Một ví dụ tiêu biểu là Nhóm Nữ dịch giả Hà Nội gồm các nhà văn, dịch giả Kiều Bích Hậu, Phạm Vân Anh, Đỗ Mai Hòa, Khánh Phương và Võ Thị Như Mai. Từ khi thành lập năm 2019, nhóm đã chuyển ngữ và giới thiệu khoảng 100 tác giả Việt Nam trên các tạp chí văn học tại Nga, Mỹ, Rumani, Pakistan, Hy Lạp, Hàn Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Bangladesh... Đồng thời, nhóm cũng hỗ trợ dịch thuật và xuất bản gần 30 tập thơ, truyện ngắn, bút ký và tiểu thuyết Việt Nam ở nhiều quốc gia.

Năm 2022, tập thơ tiếng Anh “5 Sights of Light” (Ngũ sắc ánh sáng) của nhóm được Nhà xuất bản Ukiyoto (Canada) phát hành. Năm 2023, tập thơ chung “Gió gọi ban mai” bằng tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha tiếp tục được giới thiệu tới bạn đọc quốc tế. Những ấn phẩm này góp phần đưa tiếng nói của văn chương Việt Nam đến với nhiều cộng đồng độc giả trên thế giới.

Theo nhà văn Phạm Vân Anh: “Xuất bản sách ở nước ngoài không đơn thuần là hoạt động kinh tế. Mỗi cuốn sách được phát hành là một cơ hội để quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, góp phần nâng cao vị thế quốc gia và tạo dựng sự hiểu biết, thiện cảm của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam”.

Nối dài những “nhịp cầu” văn hóa

Nhận thức rõ vai trò của xuất bản trong công cuộc quảng bá văn hóa dân tộc, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản đã nhấn mạnh yêu cầu mở rộng hợp tác quốc tế, tăng cường giao lưu tri thức và chuyển giao bản quyền với các đối tác xuất bản toàn cầu nhằm quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới. Đây được xem là định hướng quan trọng để ngành xuất bản phát huy vai trò trong tiến trình hội nhập quốc tế và phát triển sức mạnh mềm văn hóa.

Trên thực tế, những năm gần đây, các đơn vị xuất bản Việt Nam đã chủ động tham gia nhiều hội sách quốc tế lớn, nơi diễn ra các hoạt động giao dịch bản quyền và kết nối đối tác. Từ Hội sách Frankfurt (Đức), London (Anh), Seoul (Hàn Quốc) đến Hội sách quốc tế Bắc Kinh (Trung Quốc), ngày càng có nhiều tác phẩm Việt Nam được giới thiệu và tìm được cơ hội xuất bản ở nước ngoài.

Mới đây, trong khuôn khổ Hội sách quốc tế Bắc Kinh 2026, Công ty Cổ phần Truyền thông Văn hóa Nhã Nam và Nhà xuất bản Lijiang đã tổ chức lễ ký kết hợp tác bản quyền xuất bản tiểu thuyết “Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân” của nhà văn Hồ Anh Thái bằng tiếng Trung.

Cùng với đó, tiểu thuyết “Tắt đèn” của nhà văn Ngô Tất Tố cũng chính thức ra mắt bản tiếng Trung. Đây là tác phẩm đầu tiên thuộc Dự án dịch thuật và xuất bản qua lại văn học đương đại Trung Quốc - Việt Nam do Nhà xuất bản Lijiang chủ trương thực hiện.

Theo ông Lương Chí, Giám đốc Nhà xuất bản Lijiang, văn học là cây cầu giúp các nền văn hóa hiểu nhau sâu sắc hơn, còn dịch thuật chính là con đường để cây cầu ấy được nối dài. Việc hợp tác với Nhã Nam xuất phát từ mong muốn giới thiệu nhiều tiếng nói văn chương Việt Nam đến với độc giả Trung Quốc, đồng thời mở rộng giao lưu xuất bản giữa hai nước.

Giáo sư Lý Á Thư, dịch giả bản tiếng Trung của “Tắt đèn”, cho rằng việc đào tạo đội ngũ dịch giả chuyên sâu giữa hai ngôn ngữ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển lâu dài của hoạt động trao đổi văn học và xuất bản.

Đối với nhà văn Hồ Anh Thái việc tác phẩm được dịch và xuất bản ở nước ngoài luôn là niềm vui của người cầm bút. Ông kỳ vọng thế giới nghệ thuật trong “Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân”, với những lát cắt về lịch sử và đời sống đương đại Việt Nam sẽ lay động cảm xúc của bạn đọc Trung Quốc.

Những bản hợp đồng được ký kết tại các hội sách quốc tế hôm nay cho thấy, văn học Việt Nam đang từng bước mở rộng không gian hiện diện trên bản đồ xuất bản thế giới. Khi ngày càng nhiều tác phẩm Việt được dịch và xuất bản ở nước ngoài, hành trình lan tỏa văn hóa Việt Nam cũng sẽ có thêm những cánh cửa mới. Và trên hành trình ấy, mỗi cuốn sách sẽ tiếp tục đóng vai trò như một “đại sứ văn hóa”, góp phần kể câu chuyện về đất nước, con người Việt Nam bằng ngôn ngữ của văn chương và sự đồng cảm.