Hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị; PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương; GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành uỷ, Chủ tịch HĐND thành phố Hồ Chí Minh Võ Văn Minh và Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong chủ trì hội thảo.

Bước đổi mới quan trọng về tổ chức, phương thức vận hành

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho biết, việc xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng ta; có ý nghĩa trực tiếp đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước, chất lượng phục vụ nhân dân và yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, kỷ nguyên mới.

Chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước đổi mới quan trọng về tổ chức và phương thức vận hành của chính quyền địa phương. Mô hình này hướng tới mục tiêu giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quy trình xử lý công việc, tăng tính chủ động cho cơ sở, đưa chính quyền gần dân hơn, sát dân hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Sau một thời gian vận hành thực tiễn, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã bước đầu phát huy những ưu điểm tích cực. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết, đánh giá một cách khách quan, khoa học và toàn diện; nhất là về hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, điều kiện bảo đảm, hạ tầng số, dữ liệu, quy trình nghiệp vụ và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành.

Chính vì vậy, hội thảo hôm nay có ý nghĩa rất quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Đây là dịp để các cơ quan Trung ương, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học và những người trực tiếp tham gia lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện cùng trao đổi, làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực tiễn vận hành, nhận diện đúng những khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới.

Đồng chí Nguyễn Văn Phong cũng cho biết, đối với Hà Nội, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp có ý nghĩa đặc biệt, bởi Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đô thị đặc biệt, địa bàn rộng, dân số lớn, yêu cầu quản trị đa dạng và khối lượng công việc ở cơ sở rất lớn. Trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, cùng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mô hình mới phải góp phần trực tiếp nâng cao năng lực quản trị, phát huy vai trò trung tâm, động lực phát triển của vùng và cả nước; xây dựng Thủ đô xanh, thông minh, hiện đại, văn hiến, văn minh, hạnh phúc.

Vì vậy, Hà Nội xác định đây không chỉ là nhiệm vụ sắp xếp tổ chức bộ máy, mà còn là cơ hội đổi mới phương thức quản trị Thủ đô theo hướng hiện đại, minh bạch, nâng cao chất lượng phục vụ và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới; đồng thời đóng góp thêm kinh nghiệm thực tiễn cho quá trình hoàn thiện mô hình trên phạm vi cả nước.

Từ đó, đồng chí Nguyễn Văn Phong đề nghị các đại biểu, các chuyên gia, nhà khoa học phát huy tinh thần khoa học, dân chủ, khách quan và trách nhiệm, tập trung trao đổi sâu về những vấn đề đang đặt ra trong quá trình vận hành mô hình; phân tích các vấn đề về thể chế, phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, nguồn lực bảo đảm, chuyển đổi số và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành. Các ý kiến cần đi thẳng vào những vấn đề thực tiễn đang cần tháo gỡ; đề xuất các kiến nghị, giải pháp có tính ứng dụng cao, gắn với điều kiện thực tiễn và lộ trình thực hiện phù hợp, qua đó cung cấp thêm luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ Trung ương trong quá trình tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Về phía thành phố Hà Nội sẽ tiếp thu các ý kiến trao đổi, góp ý để tiếp tục hoàn thiện phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị, chính quyền địa phương trong giai đoạn mới.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, hội thảo là dịp để nhìn lại gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đánh giá khách quan những kết quả bước đầu, những mặt được, hạn chế, khó khăn, bất cập, nguyên nhân và những vấn đề mới đặt ra; trên cơ sở đó đề xuất, kiến nghị với Trung ương các giải pháp khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả vận hành của mô hình này trong thời gian tới.

Theo đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, những kết quả bước đầu là rất to lớn. Tuy nhiên, một năm là khoảng thời gian chưa đủ dài, chưa thể đáp ứng đầy đủ các yêu cầu để bộ máy mới đi vào vận hành đồng bộ, thông suốt, song để mô hình chính quyền địa phương hai cấp tới đây vận hành tốt hơn, hiệu quả hơn cần nhìn thẳng vào các hạn chế, bất cập, thách thức đang đặt ra và đề xuất kiến nghị.

Từ những vấn đề trên, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đề nghị các đại biểu, các nhà khoa học, chuyên gia và đại diện các địa phương tập trung trao đổi, làm rõ một số nội dung: Cần đánh giá khách quan, toàn diện các kết quả bước đầu, những khó khăn, hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành và nền tảng công nghệ của mô hình chính quyền địa phương hai cấp; kiến nghị những chủ trương, chính sách và giải pháp lớn cần triển khai trong thời gian tới.

Ngoài ra, xây dựng chính quyền số phải được coi là điều kiện nền tảng để mô hình hai cấp vận hành thông suốt. Phải tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền địa phương trong điều kiện mô hình mới; tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy cấp ủy ở địa phương phù hợp với mô hình mới, bảo đảm thống nhất, thông suốt từ Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phường, đặc khu.

Với tinh thần khoa học, trách nhiệm, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng tin tưởng hội thảo sẽ góp phần quan trọng vào tổng kết thực tiễn, bổ sung cơ sở lý luận, nhận diện đúng các vấn đề mới và đề xuất những giải pháp khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới.

Hoàn thiện thể chế, tăng cường nguồn lực cho cấp xã

Tại hội thảo, các tham luận và ý kiến trao đổi tập trung vào những vấn đề trọng tâm, như: Hoàn thiện thể chế; phân cấp, phân quyền; phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền; xây dựng đội ngũ cán bộ; phát triển hạ tầng số, dữ liệu và các điều kiện bảo đảm để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu lực, hiệu quả trong thực tiễn…

Phát biểu tham luận tại hội thảo, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hà Nội cơ bản giữ được sự ổn định, thông suốt; vai trò chủ động của cấp xã được nâng lên, nhiều nhiệm vụ được giải quyết trực tiếp tại cơ sở, gần dân và sát việc hơn.

Tuy nhiên, theo đồng chí Dương Đức Tuấn, với đặc thù là Thủ đô, đô thị đặc biệt có dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao và khối lượng công việc quản lý rất lớn, Hà Nội cũng sớm bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ. Trong đó, nổi bật là khối lượng nhiệm vụ chuyển về cấp xã tăng nhanh nhưng việc giao thẩm quyền, biên chế, kinh phí, dữ liệu, công cụ số và cơ chế kiểm soát rủi ro chưa đồng bộ; nhiều nhiệm vụ đã được phân cấp, ủy quyền nhưng còn thiếu cán bộ chuyên môn sâu, dữ liệu chuyên ngành chưa đầy đủ, quy trình nghiệp vụ chưa thống nhất. Năng lực thực thi giữa các địa bàn cũng có sự chênh lệch lớn, trong khi cơ chế bố trí biên chế, ngân sách và hỗ trợ chuyên môn còn mang tính bình quân, chưa phản ánh đầy đủ quy mô quản trị thực tế.

Bên cạnh đó, một số quy định, quy trình nghiệp vụ vẫn được thiết kế theo mô hình có cấp huyện là đầu mối trung gian nên chưa theo kịp yêu cầu vận hành mới, đặc biệt ở các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư công, tài sản công, ngân sách, tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Công tác chuyển đổi số dù có nhiều chuyển biến nhưng vẫn gặp khó khăn do dữ liệu và phần mềm chuyên ngành chưa liên thông, nhân lực công nghệ thông tin tại cấp xã còn mỏng.

Từ thực tiễn đó, đồng chí Dương Đức Tuấn cho biết, Hà Nội kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp; cho phép phân loại xã, phường theo quy mô quản trị thực tế để bố trí bộ máy, biên chế và ngân sách phù hợp; sửa đổi các quy trình nghiệp vụ, tiêu chuẩn dữ liệu chuyên ngành; tăng cường nhân lực chất lượng cao cho cấp xã. Đồng thời đẩy nhanh kết nối, chia sẻ dữ liệu quốc gia với dữ liệu địa phương, tạo điều kiện để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành ổn định, hiệu quả và bền vững hơn…

Khơi thông điểm nghẽn trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Phát biểu kết luận hội thảo, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, hội thảo đã nhận được sự tham gia trách nhiệm, tâm huyết của các nhà lãnh đạo, quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ thực tiễn với 41 tham luận cùng 12 ý kiến phát biểu, thảo luận trực tiếp và trực tuyến.

Theo PGS.TS Đoàn Minh Huấn, các tham luận và ý kiến tại hội thảo đã khẳng định ý nghĩa, giá trị lý luận và thực tiễn của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, được nhận diện ở tính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, dân chủ, gần dân và phục vụ nhân dân, đồng thời là một trụ cột trong quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở địa phương và cơ sở.

Các ý kiến đã làm rõ những đặc trưng cơ bản của mô hình quản trị địa phương hai cấp và mô hình cấp xã mới trong nền quản trị quốc gia hiện đại; chỉ ra những ưu điểm như giảm tầng nấc trung gian, chuyển từ tư duy quản lý theo địa giới hành chính phân mảnh sang tư duy quản trị không gian phát triển, nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ công thiết yếu của người dân.

Hội thảo cũng phân tích toàn diện các yếu tố cấu thành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, từ tổ chức bộ máy, chức năng, mối quan hệ giữa các cấp chính quyền đến vai trò của đội ngũ cán bộ, các giá trị văn hóa và bản sắc địa phương trong điều kiện sắp xếp đơn vị hành chính mới. Nhiều tham luận đánh giá sâu hơn cả không gian hành chính lãnh thổ và không gian phát triển đa tầng sau quá trình sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính.

Bên cạnh những kết quả bước đầu đã ổn định và cần tiếp tục phát huy, các ý kiến cũng chỉ rõ những vấn đề còn mang tính chuyển tiếp, những điểm nghẽn, vướng mắc cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện. Đặc biệt, nhiều tham luận dành sự quan tâm đến phương thức lãnh đạo, quản lý và quản trị điều hành theo hướng trao quyền đi đôi với trao nguồn lực, công cụ quản trị và điều kiện thực thi; phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp xã được xác định là nhân tố then chốt cần tiếp tục được đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu tổ chức thực thi, từng bước đưa cấp xã trở thành tuyến đầu trong quản trị phát triển của nền quản trị quốc gia hiện đại. Các tham luận cũng ghi nhận những nỗ lực chủ động của nhiều địa phương trong tháo gỡ khó khăn, xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành mô hình mới.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh, kết quả hội thảo góp phần làm rõ khung nhận thức hệ thống về mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong tổng thể cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hiện đại hóa quản trị quốc gia. Đồng thời đề nghị các cơ quan đồng tổ chức khẩn trương tổng hợp, hệ thống hóa các luận cứ khoa học và thực tiễn từ hội thảo để hoàn thiện các báo cáo tư vấn, kiến nghị phục vụ quá trình tiếp tục hoàn thiện thể chế, mô hình và nâng cao năng lực quản trị địa phương trong giai đoạn mới.