Những hầm chui mở lối cho giao thông hiện đại

Từ hầm chui Kim Liên, Thanh Xuân đến Trung Hòa, Khuất Duy Tiến hay Lê Văn Lương - Vành đai 3, hệ thống hầm chui đường bộ đã trở thành những công trình hạ tầng quen thuộc của Hà Nội trong gần 20 năm qua. Tuy nhiên, trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, các chuyên gia cho rằng hầm chui chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển giao thông đa tầng, đồng bộ và kết nối.

Gỡ những “nút thắt” giao thông trọng điểm

Nhìn lại hành trình gần 20 năm phát triển hệ thống hầm chui trên địa bàn Thủ đô, ông Lương Đức Thắng, Phó trưởng Phòng Kết cấu - Hạ tầng giao thông đô thị, Sở Xây dựng Hà Nội khẳng định, hiệu quả mà hệ thống hầm chui mang lại là rất rõ nét, đặc biệt tại các khu vực cửa ngõ phía Tây và Tây Bắc Hà Nội - nơi tập trung nhiều tuyến giao thông huyết mạch và có lưu lượng phương tiện rất lớn.

“Qua gần 20 năm đưa vào khai thác, có thể thấy hệ thống hầm chui đã góp phần giải quyết khá hiệu quả tình trạng ùn tắc giao thông tại các nút giao trọng điểm, đặc biệt là khu vực cửa ngõ phía Tây và Tây Bắc Thủ đô. Đồng thời, các công trình này cũng góp phần hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và tăng sức hấp dẫn thu hút đầu tư của thành phố”, ông Lương Đức Thắng chia sẻ.

Thực tế cho thấy, trước khi các hầm chui được đưa vào khai thác, nhiều nút giao như Kim Liên, Thanh Xuân hay Trung Hòa từng là những điểm nóng ùn tắc kéo dài. Việc tổ chức giao thông đồng mức khiến các dòng xe liên tục cắt xung đột với nhau, làm giảm đáng kể năng lực thông hành.

Sự xuất hiện của các công trình giao thông khác mức đã góp phần phân tách luồng phương tiện, giảm xung đột giao thông và tăng khả năng lưu thông qua nút. Không chỉ mang lại hiệu quả trước mắt về giảm ùn tắc, các hầm chui còn góp phần định hình mạng lưới hạ tầng giao thông hiện đại hơn cho Hà Nội.

Theo ông Lương Đức Thắng, các hầm chui hiện nay đều được thiết kế với quy mô từ 4 đến 6 làn xe, tích hợp đồng bộ hệ thống thoát nước, chiếu sáng và camera giám sát nhằm bảo đảm an toàn giao thông cũng như hiệu quả khai thác lâu dài. Đặc biệt, một ưu điểm nổi bật của loại hình công trình này là không phát sinh chi phí giải phóng mặt bằng - yếu tố rất quan trọng trong điều kiện quỹ đất đô thị ngày càng hạn hẹp.

“Đây là một trong những tiêu chí cơ bản, mang tính tiên quyết để thành phố quyết định đầu tư, đồng thời bảo đảm hiệu quả trong vận hành và khai thác hệ thống hầm chui trên địa bàn Hà Nội”, ông Thắng nhấn mạnh.

Ở góc độ chuyên gia, PGS.TS Phạm Hoàng Kiên, Trưởng Bộ môn Tự động hóa Thiết kế cầu đường, Khoa Công trình, Trường Đại học Giao thông Vận tải cho rằng, các công trình hầm chui của Hà Nội được đầu tư đúng vị trí và hoàn toàn tương xứng với giá trị mang lại.

Ông phân tích, cấu trúc giao thông của Hà Nội được hình thành từ các tuyến vành đai kết hợp với các trục hướng tâm. Trong khi đó, các hầm chui hiện nay đều được bố trí tại những vị trí giao cắt quan trọng nhất giữa hai loại tuyến đường này.

“Các hầm chui đều đang đặt đúng những ‘tử huyệt’, nơi giao cắt giữa đường vành đai và đường xuyên tâm như Thanh Xuân, Khuất Duy Tiến... Đây đều là những nút giao có lưu lượng phương tiện vô cùng lớn. Hiện nay đã có hầm chui mà đôi khi vẫn xảy ra ùn tắc cục bộ, nên nếu không có các công trình này, chắc chắn nhiều nút giao sẽ rơi vào tình trạng tê liệt”, PGS.TS Phạm Hoàng Kiên nhận định.

Từ hầm chui đến tư duy giao thông đa tầng

Mặc dù ghi nhận những đóng góp quan trọng của hệ thống hầm chui, song các chuyên gia cũng cho rằng đây không phải là lời giải duy nhất cho bài toán giao thông đô thị của Hà Nội.

Theo PGS.TS Phạm Hoàng Kiên, cần nhìn nhận đúng bản chất của hầm chui là giải pháp mang tính cục bộ, được thiết kế để xử lý tình trạng ùn tắc tại một điểm giao thông cụ thể chứ không phải giải pháp có thể giải quyết toàn bộ mạng lưới giao thông đô thị.

“Dù tiếp tục xây dựng thêm nhiều hầm chui thì điều đó cũng chưa thể giải quyết tận gốc nguyên nhân gây ùn tắc tại các đô thị lớn như Hà Nội”, ông Kiên cho biết.

Chuyên gia này cũng lưu ý rằng nếu công tác tổ chức giao thông tại khu vực lân cận không đồng bộ, việc giải quyết được một điểm nghẽn hoàn toàn có thể dẫn tới sự hình thành các điểm ùn tắc mới ở khu vực xung quanh. Bên cạnh đó, hầm chui cũng đòi hỏi chi phí đầu tư, vận hành và bảo trì lớn hơn so với nhiều loại hình công trình giao thông khác. Các yêu cầu về chiếu sáng, thông gió, thoát nước hay xử lý sự cố trong hầm đều phức tạp hơn đáng kể.

Đồng tình với quan điểm này, ông Lương Đức Thắng cho biết phần lớn các nút giao thường xuyên ùn tắc hiện nay đều nằm tại khu vực giao cắt giữa các tuyến hướng tâm với các tuyến vành đai. Đây là những nơi tập trung lưu lượng phương tiện rất lớn và có tính chất giao thông hỗn hợp.

“Qua đánh giá thực tiễn và các tính toán chuyên ngành, chúng tôi nhận thấy việc đầu tư các công trình khác mức như hầm chui hay cầu vượt là cần thiết, nhưng đó chưa phải là giải pháp duy nhất. Điều quan trọng hơn là phải đặt các công trình này trong tổng thể một hệ thống giao thông được tổ chức đồng bộ”, ông Thắng nhấn mạnh.

Theo ông, cùng với việc triển khai các tuyến giao thông chiến lược như Vành đai 4, Vành đai 5 và các tuyến kết nối liên vùng, Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống nút giao theo hướng hiện đại, khoa học hơn. Mục tiêu là xây dựng các nút giao hoàn chỉnh, trong đó các dòng phương tiện được phân tách rõ ràng theo từng hướng lưu thông nhằm giảm thiểu tối đa xung đột giao thông.

Quan trọng hơn, mỗi công trình không thể hoạt động như một “ốc đảo” riêng lẻ mà phải được kết nối với toàn bộ mạng lưới giao thông xung quanh. Chỉ khi các hầm chui, cầu vượt, đường vành đai, đường sắt đô thị và các loại hình vận tải công cộng được tổ chức thành một hệ thống thống nhất, hiệu quả đầu tư mới được phát huy tối đa.

Từ những công trình hầm chui đầu tiên được xây dựng cách đây gần hai thập kỷ đến định hướng phát triển giao thông đa tầng hiện nay, Hà Nội đang từng bước thay đổi cách tiếp cận trong tổ chức hạ tầng giao thông đô thị. Những hầm chui không chỉ giúp giải quyết các điểm nghẽn trước mắt mà còn là dấu mốc cho quá trình chuyển dịch từ tư duy xử lý ùn tắc cục bộ sang xây dựng một hệ thống giao thông hiện đại, đồng bộ và bền vững hơn trong tương lai.