Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội Bùi Văn Hào:Phòng bệnh chủ động từ sớm, từ xa vì sức khỏe nhân dân

Dịch bệnh vẫn có những diễn biến phức tạp, khó lường

- Xin ông đánh giá tổng quan về tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên địa bàn Hà Nội thời gian gần đây?

- Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Hà Nội và Sở Y tế Hà Nội, cùng với sự hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, thời gian qua, ngành Y tế Thủ đô đã tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm, trong đó xác định y tế dự phòng là lĩnh vực then chốt.

Một trong những điểm sáng nổi bật của công tác y tế dự phòng những tháng đầu năm 2026 là kết quả triển khai Chương trình tiêm chủng mở rộng. Hà Nội đã bảo đảm cung ứng đầy đủ các loại vắc xin theo quy định, đồng thời đẩy mạnh rà soát, tổ chức tiêm bù, tiêm vét cho trẻ em chưa được tiêm chủng đầy đủ. Nhờ đó, tỷ lệ tiêm chủng bù liều cho trẻ nhập học đã đạt 93,6%, vượt chỉ tiêu đề ra. Đây là nền tảng quan trọng giúp duy trì miễn dịch cộng đồng, tạo “lá chắn” trước nguy cơ bùng phát trở lại của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như: Ho gà, sởi, viêm não Nhật Bản.

Cùng với các giải pháp chuyên môn, Hà Nội đặc biệt chú trọng công tác truyền thông giáo dục sức khỏe, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong phòng, chống dịch bệnh. Nhờ đó, từ đầu năm đến nay, tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên địa bàn Thủ đô cơ bản được kiểm soát. Thành phố không ghi nhận các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, mới nổi hoặc tái nổi như: Ebola, Hanta, cúm A/H5N1; đồng thời tiếp tục duy trì vững chắc thành quả thanh toán bệnh bại liệt và loại trừ uốn ván sơ sinh.

Đối với các bệnh truyền nhiễm lưu hành, số ca mắc chủ yếu ghi nhận rải rác, không xuất hiện các ổ dịch lớn hoặc diễn biến phức tạp.

Riêng với sốt xuất huyết, từ đầu năm 2026 đến nay, Hà Nội đã bắt đầu ghi nhận những tín hiệu cảnh báo sớm khi xuất hiện 339 ca mắc tại 88 xã, phường. Số ca mắc có xu hướng gia tăng so với cùng kỳ năm 2025. Mặc dù tình hình vẫn đang trong tầm kiểm soát, song đây là dấu hiệu cho thấy dịch bệnh đang bước vào giai đoạn có nguy cơ gia tăng khi mùa cao điểm đang đến gần.

- Thực tế cho thấy, sốt xuất huyết đang có xu hướng “phá vỡ” quy luật chu kỳ dịch tễ truyền thống. Những yếu tố nào đang làm thay đổi quy luật này và điều đó đặt ra thách thức ra sao đối với công tác dự báo, kiểm soát dịch bệnh, thưa ông?

- Theo quy luật dịch tễ trước đây, sốt xuất huyết tại Hà Nội thường bắt đầu gia tăng từ tháng 7, tăng mạnh trong tháng 8, tháng 9 và đạt đỉnh vào khoảng tháng 10. Tuy nhiên, những năm gần đây, quy luật này đã có nhiều thay đổi khi dịch bệnh có xu hướng xuất hiện sớm, kéo dài và diễn biến khó lường hơn. Mặc dù sốt xuất huyết vẫn mang tính chu kỳ, song dịch bệnh đang chịu tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, thời tiết mưa nắng thất thường tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Việc sốt xuất huyết không còn tuân theo quy luật chu kỳ dịch tễ như trước đang đặt ra nhiều thách thức mới, mang tính hệ thống đối với công tác quản lý và phòng, chống dịch bệnh, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội. Điều này đòi hỏi nhân viên y tế phải chuyển sang giám sát liên tục, thay vì chỉ tập trung theo mùa dịch, kết hợp phân tích dữ liệu dịch tễ, yếu tố môi trường để phát hiện sớm nguy cơ, nhằm ngăn chặn kịp thời ổ dịch lan rộng.

Hướng tới hệ thống y tế dự phòng chuyên sâu, hiện đại

- Y tế dự phòng Thủ đô đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ chuyển đổi số. Ông có thể chia sẻ những kết quả nổi bật về hiệu quả ứng dụng chuyển đổi số trong công tác phòng, chống dịch bệnh?

- Công tác y tế dự phòng tại Thủ đô đang bước vào giai đoạn đổi mới toàn diện với sự hỗ trợ mạnh mẽ của chuyển đổi số. Trọng tâm là số hóa hồ sơ sức khỏe điện tử đồng bộ với ứng dụng VNeID, ứng dụng bản đồ số để khoanh vùng và dự báo dịch bệnh, cùng mạng lưới “Trạm y tế 4.0” giúp chăm sóc sức khỏe cộng đồng từ sớm. Chuyển đổi số đang mở ra những phương thức quản lý hoàn toàn mới trong lĩnh vực y tế dự phòng. Đây được xem là giải pháp then chốt nhằm nâng cao năng lực giám sát, dự báo, cảnh báo sớm dịch bệnh một cách hiệu quả.

Điển hình là sáng kiến “Ứng dụng Google Maps trong khoanh vùng và đánh giá sơ bộ xu hướng ổ dịch sốt xuất huyết tại Hà Nội”, không chỉ mang lại hiệu quả thiết thực trong công tác phòng, chống dịch bệnh, mà còn là minh chứng rõ nét cho quyết tâm đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số của ngành Y tế dự phòng Thủ đô.

Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát, đặc biệt là sốt xuất huyết, việc phát hiện sớm, khoanh vùng và xử lý ổ dịch kịp thời đóng vai trò quyết định trong công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tại nhiều địa phương, công tác giám sát dịch tễ vẫn chủ yếu dựa trên phương thức thủ công như ghi chép sổ sách, khoanh vùng theo kinh nghiệm thực địa. Điều này không chỉ tốn kém thời gian, công sức mà còn gây khó khăn trong đánh giá chính xác mức độ nguy cơ và xu hướng lây lan của dịch bệnh.

Từ thực tế đó, nhóm cán bộ chuyên môn của CDC Hà Nội đã nghiên cứu, xây dựng sáng kiến “Ứng dụng Google Maps trong khoanh vùng và đánh giá sơ bộ xu hướng ổ dịch sốt xuất huyết tại Hà Nội”. Giải pháp được triển khai thí điểm từ tháng 7-2025 tại một số xã, phường trên địa bàn thành phố.

Điểm nổi bật của sáng kiến này là tận dụng các nền tảng công nghệ miễn phí, phổ biến và dễ sử dụng như Google Maps, Google My Maps, Google Sheets để xây dựng một quy trình quản lý dịch tễ hoàn chỉnh. Cán bộ y tế chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh kết nối internet là có thể thực hiện đầy đủ các thao tác, từ thu thập tọa độ ca bệnh, cập nhật dữ liệu, xây dựng bản đồ phân bố ca bệnh, khoanh vùng ổ dịch đến theo dõi diễn biến dịch bệnh trên địa bàn.

Với những ưu điểm vượt trội của ứng dụng này, thời gian tới, CDC Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thiện và mở rộng ứng dụng bản đồ số trong giám sát dịch bệnh. Năm 2026, CDC Hà Nội đặt mục tiêu nhân rộng mô hình này tại 126 trạm y tế xã, phường. CDC Hà Nội cũng định hướng sẽ mở rộng phạm vi ứng dụng đối với nhiều nhóm bệnh khác như: Tay chân miệng, sởi và các bệnh không lây nhiễm. Đây được kỳ vọng sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng hệ thống giám sát dịch tễ thông minh, hiện đại.

- Thưa ông, từ thực tiễn phòng, chống dịch hiện nay, đâu là những “điểm nghẽn” lớn nhất của hệ thống y tế dự phòng Hà Nội? Trong thời gian tới, CDC Hà Nội sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào để kiểm soát, chủ động phòng, chống dịch bệnh hiệu quả?

- Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác y tế dự phòng vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, trong đó đáng chú ý là nguy cơ xâm nhập của các dịch bệnh nguy hiểm từ thế giới và khu vực, cùng sự gia tăng của các bệnh lưu hành, mới nổi trong nước. Nguồn lực cho y tế dự phòng còn hạn chế, trang thiết bị tại một số tuyến cơ sở chưa đồng bộ, trong khi công tác phối hợp giữa các cấp, ngành ở một số nơi chưa thật sự chặt chẽ.

Song song với đó, công tác mua sắm, cung ứng vật tư, hóa chất, sinh phẩm còn gặp khó khăn, ảnh hưởng đến hoạt động giám sát, xét nghiệm và dự báo các yếu tố nguy cơ dịch bệnh. Thời gian tới, CDC Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, tăng cường hỗ trợ chuyên môn cho y tế cơ sở, đồng thời chủ động tham mưu các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về nhân lực, cơ chế tài chính và phối hợp liên ngành.

Đặc biệt, để nâng cao năng lực ứng phó dịch bệnh, cũng như thực hiện theo tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, thời gian tới, ngành Y tế dự phòng Thủ đô sẽ tiếp tục duy trì chế độ thường trực phòng, chống dịch; sẵn sàng đáp ứng nhanh, kịp thời, hiệu quả trước mọi tình huống. Công tác giám sát dịch tễ tiếp tục được tăng cường, đặc biệt là theo dõi chặt chẽ các chỉ số bọ gậy, muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết tại các ổ dịch và khu vực nguy cơ cao, làm cơ sở triển khai các biện pháp đáp ứng phù hợp.

Công tác kiểm dịch y tế tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài cũng tiếp tục được siết chặt, không để dịch bệnh xâm nhập, lây lan ra cộng đồng, đặc biệt đối với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đang diễn biến phức tạp trên thế giới như: Ebola, vi rút Hanta...

CDC Hà Nội cũng sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, điều hành, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong giám sát dịch bệnh, quản lý sức khỏe cộng đồng; tăng cường công tác phối hợp liên ngành trong triển khai các hoạt động phòng, chống dịch bệnh, bảo đảm sự đồng bộ, hiệu quả từ thành phố đến cơ sở.

Trước những thách thức ngày càng gia tăng của các dịch bệnh truyền nhiễm, Hà Nội chú trọng phát triển hệ thống y tế dự phòng theo hướng hiện đại, tăng cường năng lực giám sát, dự báo, cảnh báo sớm và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. Từ đó, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

- Trân trọng cảm ơn ông!