Cảm xúc sau vô-lăng: “Mảnh đất mới” của thị trường ô tô Việt Nam

Nhiều đất diễn cho đam mê

Trong nhiều năm, người tiêu dùng mua ô tô chủ yếu để phục vụ nhu cầu gia đình hoặc công việc. Một chiếc xe được đánh giá cao thường phải đáp ứng nhiều tiêu chí cùng lúc: giá rẻ, rộng rãi, bảo dưỡng tiết kiệm, giữ giá tốt và phù hợp với điều kiện đi lại hằng ngày.

Chính vì vậy, suốt nhiều thập kỷ chứng kiến những mẫu xe thiên về cảm xúc thường gặp không ít khó khăn. Đơn cử có thể kể tới Toyota 86, Subaru BR-Z, Nissan 350Z, Mazda MX-5... Tất cả có điểm chung là sở hữu thiết kế đặc biệt, khả năng vận hành thú vị hoặc hình ảnh biểu tượng, trong đó nhiều mẫu đã thiết lập danh tiếng lừng lẫy khắp toàn cầu. Tuy nhiên, số này khi cập bến Việt Nam lại bị đánh giá là “không thực dụng”, “khó dùng” hay “không đáng tiền” nếu so sánh đơn thuần trên các thông số với nhu cầu đi lại phổ biến.

Dễ hiểu, bởi khác với xe sang hoặc xe thể thao cao cấp, bỏ ra số tiền lớn một chiếc xe phổ thông thiên về trải nghiệm là điều khó chấp nhận với nhiều người, khi cùng số tiền ấy họ có thể mua một chiếc MPV hoặc SUV rộng rãi hơn cho cả gia đình.

Tuy nhiên, bức tranh đang dần thay đổi.

Trong vài năm trở lại đây, kinh tế phát triển mạnh mẽ dẫn đến sự gia tăng của tầng lớp trung lưu. Nhóm khách hàng có thu nhập cao hơn đã giúp nhu cầu sở hữu ô tô không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu đi lại.

Nhiều người bắt đầu tìm kiếm những chiếc xe thể hiện phong cách cá nhân, sở thích riêng hoặc đơn giản là mang lại niềm vui sau vô-lăng mà không cần phải chi nhiều tỷ đồng như với Porsche 911, Mercedes-AMG G63 hay các mẫu "bình dân" của Ferrari, Lamborghini, McLaren...

Những diễn biến trên thị trường thời gian gần đây phần nào phản ánh xu hướng đó.

Từ Toyota, Ford, Jeep, Ram, Mazda, Subaru đều đang có những kế hoạch táo bạo về những mẫu xe mang đậm tính cá tính, trải nghiệm và phong cách sống. Số nhà sản xuất này đang góp phần hình thành một phân khúc mới: xe dành cho đam mê. Trong những năm qua, người tiêu dùng đã có Mazda MX-5, Suzuki Jimny, Subaru BR-Z, Honda Civic Type R, và mới đây là Jeep đã thúc đẩy "chất" off-road Mỹ như Wrangler hay Gladiator, còn RAM đưa về 1500 - bao gồm cả phiên bản hiệu năng cao RHO. Trong những tháng tới, Toyota cũng có kế hoạch cho mẫu Land Cruiser FJ, còn Ford - sau Mustang Mach E - đang ấp ủ dự án Bronco. Nhà sản xuất ô tô Mỹ cũng vừa ra mắt Ranger Raptor phiên bản động cơ V6 xăng hiệu suất cao cho "dân chơi".

Những cái tên trên đều là những mẫu xe khó có thể coi là tối ưu cho việc di chuyển trong đô thị đông đúc. Kích thước quá nhỏ hoặc quá to, với mức tiêu thụ nhiên liệu cao, trong khi sở hữu mức giá bán không liên quan tới giá trị sử dụng hằng ngày khiến chúng không phải lựa chọn dành cho số đông.

Giá trị của những chiếc xe này lại nằm ở nơi khác. Lấy đơn cử là Jeep với thiết kế mang tính biểu tượng, khả năng chinh phục địa hình và hình ảnh tự do, khám phá giúp thương hiệu này sở hữu nhóm khách hàng trung thành riêng. Về phần mình, Mazda MX-5 - một trong những mẫu xe thể thao thành công nhất trong lịch sử ngành công nghiệp ô tô - theo đuổi triết lý xe thể thao cổ điển: nhỏ gọn, trọng lượng nhẹ, dẫn động cầu sau và đặt niềm vui cầm lái lên trên mọi yếu tố khác. Đây là mẫu ô tô được giới yêu xe trên toàn cầu đánh giá là đem lại cảm giác lái hấp dẫn nhất.

Doanh số các mẫu xe "chơi" đang tăng đều đặn qua từng tháng, cho thấy ngày càng có nhiều người sẵn sàng lựa chọn một chiếc xe vì cảm xúc, phong cách hoặc đam mê cá nhân thay vì chỉ dựa trên các phép tính kinh tế.

Tương lai sáng cho xe phục vụ "đam mê"

Dĩ nhiên, thị trường xe phục vụ đam mê ở phân khúc phổ thông ở nước ta chưa thể sánh với các quốc gia phát triển, nơi xe thể thao, xe mui trần hay xe off-road chuyên dụng đã tồn tại từ lâu. Quy mô khách hàng tại Việt Nam vẫn còn hạn chế và doanh số của các mẫu xe “chơi” sẽ khó đạt mức hàng nghìn xe mỗi năm.

Tuy nhiên, tương lai với dòng xe này đang rộng mở.

Tiềm năng của phân khúc đến từ thu nhập bình quân đầu người tăng lên, cùng với sự mở rộng của tầng lớp trung lưu và nhóm khách hàng có điều kiện tài chính tốt, giúp nhu cầu sở hữu chiếc xe thứ hai hoặc thứ ba ngày càng phổ biến.

Trong nhóm khách hàng này, ô tô không đơn thuần là phương tiện mà còn là công cụ thể hiện cá tính, sở thích và gu sống.

Mặt khác, sự phát triển mạnh của các cộng đồng chơi xe, các chuyến caravan, hoạt động off-road hay các câu lạc bộ xe thể thao cũng đang góp phần tạo ra hệ sinh thái thuận lợi cho những dòng xe mang tính biểu tượng.

Bên cạnh đó, xu hướng toàn cầu hóa thông tin giúp người tiêu dùng Việt Nam dễ dàng tiếp cận văn hóa ô tô quốc tế. Những mẫu xe từng được xem là “khó hiểu” hoặc “không thực dụng” nay lại được nhìn nhận như một lựa chọn mang giá trị tinh thần riêng. Điều này tạo động lực để các hãng xe mạnh dạn đưa về những sản phẩm có doanh số không lớn nhưng có khả năng xây dựng hình ảnh thương hiệu.

Quan trọng hơn cả đó là không gian chơi ngày càng có nhiều hơn. Văn hóa cuối tuần trên những đường đua - dù quy mô còn khiêm tốn - đang dần hình thành trong bộ phận người yêu xe. Những cung đường đẹp, giàu chất khám phá... cũng ngày một rộng mở.

Tuy nhiên, phân khúc mới vẫn sẽ đối mặt với không ít thách thức. Trước hết, phần lớn người mua ô tô tại Việt Nam dù ngày càng cởi mở với ý tưởng mới và đam mê, vẫn có xu hướng ưu tiên tính kinh tế, khả năng sử dụng đa dụng và giá trị bán lại. Các mẫu xe hai cửa, xe mui trần hay xe off-road chuyên dụng vì vậy khó có thể tiếp cận số đông.

Bên cạnh đó, chi phí sở hữu xe "chơi" tại Việt Nam vẫn ở mức cao do thuế, phí và giá nhiên liệu. Hạ tầng giao thông và khung pháp lý cũng cần thêm thời gian để cho phép người dùng khai thác hết giá trị của các dòng xe thiên về trải nghiệm.

Dù vậy, xét trong dài hạn, khi người tiêu dùng bắt đầu sẵn sàng trả tiền cho cảm xúc bên cạnh giá trị sử dụng, thị trường chắc chắn sẽ trở nên đa dạng và giàu bản sắc hơn. Như thế, bên cạnh cuộc đua doanh số của các dòng xe phổ thông, một sân chơi mới đang dần hình thành – nơi giá trị của chiếc xe không được đo bằng số ghế, dung tích khoang hành lý hay mức tiêu hao nhiên liệu, mà bằng cảm hứng nó mang lại cho người ngồi sau tay lái.