Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở

Yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của bộ máy

Khi địa bàn quản lý mở rộng hơn, khối lượng công việc lớn hơn và yêu cầu quản trị hiện đại ngày càng cao, năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở đang trở thành yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của bộ máy.

Thực tiễn cho thấy, việc sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong hoạt động quản lý, điều hành ở cơ sở. Quy trình giải quyết công việc được rút ngắn, tính chủ động của cấp xã, phường được nâng lên, nhiều thủ tục hành chính được xử lý nhanh hơn, thuận tiện hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Một trong những thay đổi lớn nhất sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính là quy mô quản lý của nhiều xã, phường tăng lên đáng kể. Nhiều địa phương được hình thành trên cơ sở hợp nhất từ 2 hoặc 3 đơn vị hành chính trước đây, kéo theo sự gia tăng về dân số, diện tích tự nhiên, doanh nghiệp và các vấn đề kinh tế - xã hội cần giải quyết. Điều này đồng nghĩa với việc cán bộ cơ sở phải xử lý khối lượng công việc lớn hơn, phạm vi công tác rộng hơn và yêu cầu phối hợp phức tạp hơn. Song số lượng cán bộ lại không tăng tương ứng. Thậm chí, để thực hiện mục tiêu tinh gọn bộ máy, nhiều vị trí được bố trí kiêm nhiệm. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực nhưng cũng tạo áp lực không nhỏ đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.

Một thực tế đáng chú ý là năng lực của đội ngũ cán bộ hiện nay chưa đồng đều. Sau quá trình sắp xếp, cán bộ đến từ nhiều địa bàn khác nhau cùng làm việc trong một bộ máy mới. Sự khác biệt về trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn, kỹ năng quản lý và phương pháp làm việc phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ. Một số cán bộ có khả năng thích ứng nhanh với môi trường mới, nhưng cũng có những trường hợp còn lúng túng trước yêu cầu thay đổi.

Đặc biệt, chuyển đổi số đang trở thành thách thức lớn đối với một bộ phận đội ngũ cán bộ cơ sở. Trong bối cảnh xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, nhiều công việc trước đây được thực hiện theo phương thức truyền thống nay chuyển sang môi trường điện tử. Việc xử lý hồ sơ, quản lý dữ liệu, điều hành công việc, tương tác với người dân ngày càng dựa nhiều hơn vào nền tảng số. Tuy nhiên, khả năng ứng dụng công nghệ của một bộ phận cán bộ vẫn còn hạn chế. Không ít người thành thạo nghiệp vụ chuyên môn nhưng gặp khó khăn khi sử dụng các phần mềm quản lý, khai thác dữ liệu hoặc vận hành các nền tảng số mới.

Vấn đề đặt ra không chỉ là thiếu kỹ năng công nghệ mà sâu xa hơn là sự thay đổi trong tư duy quản trị. Trong nhiều năm, hoạt động của chính quyền cơ sở chủ yếu dựa trên kinh nghiệm thực tiễn và phương thức quản lý hành chính truyền thống. Trong khi đó, mô hình quản trị hiện đại đòi hỏi khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu, dự báo xu hướng phát triển và chủ động giải quyết vấn đề từ sớm, từ xa. Đây là khoảng trống không dễ khắc phục trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, một bộ phận cán bộ vẫn còn tâm lý thận trọng, e ngại đổi mới, chưa mạnh dạn đề xuất những cách làm mới. Trong điều kiện cơ chế, chính sách liên tục được hoàn thiện, nếu thiếu tinh thần chủ động và năng lực thích ứng thì rất khó đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương trong giai đoạn mới. Vì vậy, câu chuyện về đội ngũ cán bộ hiện nay không chỉ là vấn đề số lượng hay trình độ chuyên môn đơn thuần, mà là yêu cầu xây dựng một lực lượng có tư duy đổi mới, có năng lực kiến tạo phát triển và thích ứng với môi trường quản trị hiện đại.

Tiên phong trong kiến tạo phát triển

Từ thực tiễn gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy, xây dựng đội ngũ cán bộ phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính quyết định đối với hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở trong những năm tới.

Trước hết, cần đổi mới tư duy về xây dựng đội ngũ cán bộ theo yêu cầu của mô hình quản trị hiện đại. Nếu trước đây cán bộ cơ sở chủ yếu thực hiện chức năng quản lý hành chính thì hiện nay phải từng bước chuyển sang vai trò kiến tạo phát triển. Điều đó có nghĩa là cán bộ không chỉ thực hiện các quy định hiện hành, mà còn phải chủ động phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển địa phương. Năng lực tham mưu, điều phối và tổ chức thực hiện cần được xem là tiêu chí quan trọng trong đánh giá cán bộ.

Thứ hai, xây dựng bộ tiêu chuẩn năng lực phù hợp với yêu cầu của giai đoạn mới. Ngoài trình độ chuyên môn, cán bộ cơ sở cần được trang bị kiến thức về quản trị công, kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng số, khả năng phân tích dữ liệu và năng lực tương tác với người dân trên môi trường số. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, kỹ năng công nghệ không còn là yêu cầu bổ sung mà đã trở thành năng lực nền tảng đối với mỗi cán bộ.

Thứ ba, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng thực chất hơn. Thay vì tập trung chủ yếu vào lý thuyết, cần tăng cường các chương trình huấn luyện theo tình huống thực tiễn, gắn với những vấn đề mà cán bộ cơ sở đang trực tiếp xử lý. Nội dung đào tạo cần chú trọng các kỹ năng quản trị địa phương, kỹ năng số, kỹ năng truyền thông chính sách, kỹ năng giải quyết xung đột và xử lý các vấn đề phát sinh từ cơ sở. Mục tiêu cuối cùng là giúp cán bộ nâng cao năng lực thực thi nhiệm vụ chứ không chỉ hoàn thành yêu cầu về bằng cấp hay chứng chỉ.

Thứ tư, xây dựng môi trường làm việc khuyến khích đổi mới và sáng tạo. Trong bối cảnh nhiều vấn đề mới liên tục phát sinh, cán bộ cần được tạo điều kiện để thử nghiệm những cách làm phù hợp với thực tiễn địa phương. Đi đôi với đó là cơ chế bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Khi cán bộ có động lực đổi mới và được bảo đảm về mặt thể chế, hiệu quả hoạt động của bộ máy sẽ được nâng lên rõ rệt.

Thứ năm, coi chuyển đổi số là một nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng đội ngũ cán bộ hiện nay. Bên cạnh đầu tư hạ tầng kỹ thuật, điều quan trọng hơn là nâng cao năng lực số cho đội ngũ thực thi. Mỗi cán bộ cần thành thạo việc sử dụng các nền tảng số phục vụ công việc hằng ngày, đồng thời có khả năng khai thác dữ liệu để hỗ trợ ra quyết định. Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi đội ngũ cán bộ trở thành chủ thể của quá trình chuyển đổi chứ không đơn thuần là người sử dụng công nghệ.

Thứ sáu, tiếp tục hoàn thiện cơ chế tuyển dụng, sử dụng và đánh giá cán bộ theo hướng lấy kết quả công việc làm thước đo chủ yếu. Hiệu quả phục vụ người dân, chất lượng giải quyết công việc, mức độ hoàn thành nhiệm vụ và khả năng đổi mới cần trở thành những tiêu chí quan trọng trong công tác cán bộ. Đây cũng là cơ sở để lựa chọn, bố trí những người có năng lực vào các vị trí phù hợp, đồng thời tạo động lực phấn đấu cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang mở ra cơ hội xây dựng một nền hành chính hiện đại, tinh gọn và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, dù bộ máy được thiết kế hợp lý đến đâu thì yếu tố quyết định vẫn là con người. Trong bối cảnh yêu cầu phát triển đất nước ngày càng cao, đội ngũ cán bộ cơ sở phải thực sự trở thành lực lượng tiên phong trong kiến tạo phát triển, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và dẫn dắt chuyển đổi số. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt của quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, mà còn là điều kiện căn bản để xây dựng nền quản trị hiện đại, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn trong giai đoạn phát triển mới.