“Lá chắn” phòng vệ thương mại - bảo vệ sản xuất trong nước
“Lá chắn” phòng vệ thương mại đang phát huy hiệu quả rõ nét khi góp phần phục hồi ngành mía đường và bảo vệ nhiều ngành sản xuất trong nước trước áp lực cạnh tranh không lành mạnh. Đây cũng là công cụ quan trọng giúp Việt Nam củng cố nội lực sản xuất và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Ngành mía đường phục hồi ấn tượng
Bộ Công Thương vừa ban hành Quyết định số 1309/QĐ-BCT về kết quả rà soát cuối kỳ việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan, đồng thời gia hạn biện pháp thêm 5 năm, đến ngày 15-6-2031. Đồng thời, Bộ Công Thương cũng ban hành Quyết định số 1310/QĐ-BCT gia hạn biện pháp chống lẩn tránh phòng vệ thương mại đối với đường mía áp dụng theo Quyết định 1309 nhằm bảo đảm hiệu quả của các biện pháp đang áp dụng.
Đây là kết quả của quá trình rà soát cuối kỳ được thực hiện theo quy định của Luật Quản lý ngoại thương và các cam kết của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
Theo đánh giá của Cục Phòng vệ thương mại, sau 5 năm thực thi (từ tháng 6-2021), các biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đã mang lại những thay đổi rõ nét cho ngành mía đường Việt Nam.
Trước khi áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại vào năm 2021, ngành đường trong nước chịu áp lực rất lớn từ lượng đường nhập khẩu giá rẻ. Riêng lượng đường nhập khẩu từ Thái Lan từng đạt tới 924 nghìn tấn. Tuy nhiên, sau khi các biện pháp được triển khai, lượng nhập khẩu đã giảm mạnh xuống còn 82 nghìn tấn trong niên vụ 2022-2023 và 274 nghìn tấn trong niên vụ 2024-2025.
Việc ngăn chặn hiệu quả tình trạng bán phá giá đã góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng hơn cho doanh nghiệp trong nước. Nhờ đó, sản lượng đường sản xuất nội địa phục hồi liên tục qua các năm. Đến niên vụ 2024-2025, sản lượng đường trong nước đã vượt 1,2 triệu tấn, tăng 1,7 lần so với niên vụ 2020-2021. Doanh thu ngành đường tăng 1,63 lần, trong khi lợi nhuận tăng gần 2,5 lần so với giai đoạn trước khi áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.
Một trong những tác động đáng chú ý nhất là sự hồi sinh của vùng nguyên liệu mía. Nhiều diện tích từng bị người dân bỏ hoang hoặc chuyển đổi sang cây trồng khác đã được khôi phục. Diện tích thu hoạch mía tăng từ 128.666 ha lên 192.660 ha sau 5 năm, tương đương mức tăng gần 50%.
Sản lượng mía nguyên liệu cũng tăng gần gấp đôi, từ 6,74 triệu tấn lên 12,43 triệu tấn. Năng suất bình quân tăng từ 60,7 tấn/ha lên 73,3 tấn/ha nhờ người dân mạnh dạn đầu tư giống mới, cơ giới hóa và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.
Tác động tích cực của các biện pháp phòng vệ thương mại không chỉ thể hiện ở khía cạnh kinh tế mà còn lan tỏa tới an sinh xã hội. Số hộ trồng mía trên cả nước đã tăng từ hơn 151.000 hộ lên khoảng 225.000 hộ. Tại nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cây mía tiếp tục đóng vai trò là nguồn sinh kế quan trọng, góp phần tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
Công cụ bảo đảm an ninh kinh tế
Ở góc độ rộng hơn, câu chuyện của ngành mía đường phản ánh định hướng ngày càng rõ nét của Việt Nam trong việc sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ ngành sản xuất trong nước.
Ông Lương Hoàng Thái, Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, trong bối cảnh hàng hóa nhập khẩu ngày càng gia tăng, các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các ngành sản xuất trong nước trước những hành vi cạnh tranh không công bằng.
Theo ông Thái, mục tiêu của phòng vệ thương mại không phải là hạn chế nhập khẩu mà là tạo điều kiện để doanh nghiệp nội địa có thời gian tái cơ cấu sản xuất, đầu tư công nghệ, nâng cao năng suất và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, Việt Nam ngày càng chủ động hơn trong việc điều tra và áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu. Điều này phù hợp với xu hướng chung của thế giới khi các nền kinh tế lớn đều gia tăng sử dụng các công cụ thương mại hợp pháp để bảo vệ lợi ích chính đáng của ngành sản xuất trong nước. Tính đến tháng 5-2026, Cục Phòng vệ thương mại đã khởi xướng điều tra 61 vụ việc và đang áp dụng 37 biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, cùng với xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại ở nhiều quốc gia, việc sử dụng hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại được xem là một trong những công cụ quan trọng giúp bảo đảm an ninh kinh tế, duy trì việc làm và nâng cao sức chống chịu của nền sản xuất trong nước.
Từ thành công của ngành mía đường, có thể thấy phòng vệ thương mại không chỉ giúp xử lý một vụ việc cụ thể mà còn góp phần bảo vệ chuỗi giá trị sản xuất, duy trì sinh kế cho người dân và tạo nền tảng để các ngành hàng Việt Nam phát triển bền vững trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan theo dõi chặt chẽ diễn biến nhập khẩu, giám sát nguy cơ lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại và kịp thời có biện pháp xử lý khi cần thiết. Đây được xem là thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm bảo vệ các ngành sản xuất trong nước trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các cam kết quốc tế, đồng thời tạo dựng môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp Việt Nam phát triển lâu dài.