Góp ý cơ chế khoán chi cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Cần trao thêm quyền tự chủ cho nhà khoa học

Phát biểu khai mạc hội thảo, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hà Nội, TS Lê Xuân Rao cho biết, trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò động lực quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh, việc hoàn thiện cơ chế tài chính cho hoạt động nghiên cứu đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Theo TS Lê Xuân Rao, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý tài chính đối với hoạt động khoa học và công nghệ, xây dựng môi trường thuận lợi để khuyến khích nghiên cứu, sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đối với Hà Nội, mặc dù thời gian qua thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo, song thực tiễn triển khai vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc liên quan đến định mức chi, thủ tục thanh quyết toán, cơ chế khoán chi, cơ chế thuê chuyên gia cũng như hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Nhiều nhà khoa học cho rằng thủ tục tài chính hiện nay vẫn còn nặng về quản lý đầu vào, trong khi hoạt động nghiên cứu vốn mang tính sáng tạo, tiềm ẩn rủi ro và khó lượng hóa bằng các tiêu chí hành chính thông thường. Một số định mức chi chưa theo kịp mặt bằng giá thị trường và yêu cầu hội nhập quốc tế, ảnh hưởng đến khả năng thu hút chuyên gia giỏi, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Đóng góp vào dự thảo, GS.TS Trần Khắc Thi, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hà Nội, đánh giá việc UBND thành phố xây dựng Quy định mới về các khoản chi trong thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có sử dụng ngân sách nhà nước là hết sức cần thiết, kịp thời và có ý nghĩa quan trọng, giúp giảm thủ tục hành chính, đặc biệt là các thủ tục thanh quyết toán kinh phí, đấu thầu vật tư phục vụ nghiên cứu. Qua đó tiết kiệm thời gian, bảo đảm công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Để tăng tính khả thi của văn bản, GS.TS Trần Khắc Thi đề nghị bổ sung cấp phường vào đối tượng áp dụng của quy định. Đồng thời, ông kiến nghị sắp xếp lại thứ tự các nhiệm vụ khoa học theo quy mô và tầm quan trọng, gồm: Chương trình, đề án, đề tài, dự án, phát triển công nghệ, thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ và ứng dụng công nghệ. Đối với Điều 15 về xử lý kinh phí còn dư sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông cho rằng cần quy định rõ cách xử lý các trường hợp phát sinh kinh phí do nguyên nhân khách quan như thiên tai, dịch bệnh hoặc kéo dài thời gian thực hiện.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đề xuất nghiên cứu sâu hơn các đặc thù của Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới như: Nông nghiệp, đô thị, công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số và các ngành công nghiệp sáng tạo để thể hiện rõ hơn trong quy định về đối tượng được cấp phát kinh phí.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên tắc không khoán chi đối với mua sắm, đầu tư tài sản công là cần thiết, song với nhiều nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc mua sắm trang thiết bị phục vụ nghiên cứu là nhu cầu thực tế. Do đó, cần có cơ chế để đơn vị chủ trì chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng đúng mục đích.

Ở góc độ quản lý tài chính, TS Nguyễn Văn Biếu, Tổng Thư ký Hội các ngành Sinh học Hà Nội cho rằng, khoán chi là chủ trương có ý nghĩa đột phá khi chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân nghiên cứu phát huy tính chủ động, sáng tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Ông đánh giá điểm tiến bộ đáng chú ý của dự thảo là quy định việc quyết toán đối với phần kinh phí đã được khoán không căn cứ vào từng hóa đơn, chứng từ đầu vào mà chủ yếu dựa trên kết quả thực hiện và sản phẩm được nghiệm thu. Đây chính là tinh thần cốt lõi của cơ chế khoán chi. Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Văn Biếu, để quy định đi vào cuộc sống cần có sự thống nhất trong nhận thức và thực thi giữa các cơ quan quản lý khoa học, cơ quan tài chính, kho bạc cũng như các cơ quan thanh tra, kiểm tra. Thực tế hiện nay, nhiều vướng mắc không xuất phát từ quy định pháp luật mà từ cách hiểu và cách áp dụng khác nhau giữa các cơ quan liên quan.

Các ý kiến tại hội thảo sẽ được Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hà Nội tổng hợp, gửi cơ quan chủ trì soạn thảo và UBND thành phố xem xét, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự thảo. Kỳ vọng của các nhà khoa học là quy định mới sẽ tạo hành lang pháp lý và cơ chế tài chính thông thoáng, hiện đại, hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.