Khắc phục tình trạng thông đồng, dìm giá, bỏ cọc trong đấu giá tài sản

Xây dựng quy trình đấu giá khách quan, minh bạch

Ngày 9-6, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo lấy ý kiến dự thảo hồ sơ dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) Lê Văn Tuấn cho biết, sau gần 10 năm triển khai thực hiện, Luật Đấu giá tài sản hiện hành đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động đấu giá tài sản, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong xử lý tài sản, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân có tài sản đấu giá cũng như người tham gia đấu giá.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, thực tiễn thi hành Luật đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Một số quy định chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thị trường; tình trạng thông đồng, dìm giá, lợi dụng hoạt động đấu giá để trục lợi vẫn còn xảy ra ở một số nơi; hiện tượng bỏ cọc sau khi trúng đấu giá, đặc biệt đối với một số loại tài sản có giá trị lớn, đã tác động không nhỏ đến tính nghiêm minh, hiệu quả của hoạt động đấu giá.

Bên cạnh đó, yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển các loại hình tài sản mới cũng đang đặt ra những đòi hỏi cấp thiết đối với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về đấu giá tài sản.

Cũng theo ông Lê Văn Tuấn, quan điểm xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo Luật lần này là xây dựng một quy trình đấu giá khách quan, minh bạch, hiệu quả, bảo đảm tối đa hóa giá trị của tài sản được đưa ra đấu giá.

“Khi đã lựa chọn phương thức đấu giá thì mục tiêu cao nhất là phải bán được tài sản với giá trị tối ưu, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản, dù đó là tài sản nhà nước hay tài sản thuộc sở hữu tư nhân”, ông Tuấn nêu rõ.

Trong quá trình nghiên cứu, xây dựng chính sách, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp cho hay, có ý kiến đề xuất cần quy định giá trần trong một số trường hợp để tránh hiện tượng đẩy giá quá cao như đã từng xảy ra ở một số cuộc đấu giá bất động sản. Tuy nhiên, xét về bản chất, đấu giá là cơ chế cạnh tranh để xác định mức giá cao nhất mà thị trường chấp nhận.

Việc người trúng đấu giá sau đó có hành vi vi phạm pháp luật hoặc lợi dụng kết quả đấu giá để thực hiện những mục đích khác sẽ được điều chỉnh bằng các chế tài pháp luật tương ứng, chứ không nên làm thay đổi bản chất của hoạt động đấu giá.

Giao cơ quan tư pháp tham mưu về cấm tham gia đấu giá

Từ thực tiễn tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất trên địa bàn thành phố Hà Nội, đại diện Trung tâm Phát triển quỹ đất Hà Nội phản ánh, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đấu giá tài sản năm 2016 đã quy định cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư hoặc quyền khai thác khoáng sản là cơ quan có thẩm quyền quyết định việc cấm tham gia đấu giá đối với các trường hợp vi phạm.

Tuy nhiên, tại Điều 61 của dự thảo Luật về xử lý vi phạm hiện chưa quy định rõ cơ quan nào có trách nhiệm tham mưu, đề xuất để cơ quan có thẩm quyền xem xét, ban hành quyết định cấm tham gia đấu giá.

Do đó, Trung tâm Phát triển quỹ đất Hà Nội đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định giao cơ quan tư pháp, với vai trò là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đấu giá tài sản, có trách nhiệm chủ trì hoặc tham mưu cho cơ quan có thẩm quyền trong việc xem xét, trình ban hành quyết định cấm tham gia đấu giá đối với các trường hợp vi phạm theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, thực tiễn hiện nay cũng đặt ra vướng mắc đối với trường hợp người trúng đấu giá quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư, hoặc người trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản không thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền trúng đấu giá, dẫn đến việc cơ quan có thẩm quyền phải ban hành quyết định hủy quyết định công nhận kết quả trúng đấu giá.

Trong các trường hợp này, pháp luật hiện hành chưa quy định rõ trách nhiệm tiếp theo của đơn vị được giao thực hiện đấu giá cũng như tổ chức hành nghề đấu giá tài sản sau khi quyết định hủy có hiệu lực. Do đó, Trung tâm Phát triển quỹ đất Hà Nội kiến nghị nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về vấn đề này.

Quy định chặt chẽ hơn về năng lực và kinh nghiệm của nhà đầu tư

Liên quan đến đấu giá quyền sử dụng đất và các dự án đầu tư có sử dụng đất, từ thực tiễn hành nghề, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Đấu giá hợp danh Lạc Việt Đỗ Thị Hồng Hạnh đồng tình với đề xuất kéo dài thời gian chuẩn bị hồ sơ từ 30 ngày lên 45 ngày trong dự thảo Luật.

Tại Hà Nội, thời gian qua đã xuất hiện nhiều bất cập trong đấu giá các dự án lớn, đặc biệt là tình trạng thông đồng, bỏ cọc và đẩy giá của một số nhóm chuyên tham gia đấu giá. Bên cạnh đó, quy định hiện hành về thời gian chuẩn bị hồ sơ là quá ngắn. Trong tổng thời gian 30 ngày thì khoảng 15 ngày đầu vừa thực hiện việc bán hồ sơ vừa tiếp nhận hồ sơ, dẫn đến việc các nhà đầu tư không nắm được thông tin từ sớm gần như không đủ thời gian để hoàn thiện các thủ tục cần thiết.

Để tham gia đấu giá một dự án lớn, doanh nghiệp phải chuẩn bị rất nhiều loại giấy tờ và xác nhận khác nhau, như xác nhận không vi phạm pháp luật đất đai, xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế hoặc hồ sơ bảo lãnh ngân hàng đối với phần nghĩa vụ tài chính còn lại ngoài khoản tiền đặt trước. Đây đều là những thủ tục phức tạp và phụ thuộc vào nhiều cơ quan quản lý nhà nước.

Vì vậy, việc kéo dài thời gian lên 45 ngày, trong đó có khoảng 30 ngày thực chất để nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ, là rất cần thiết nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

Bên cạnh đó, bà Hạnh cho hay, thực tế hiện nay có tình trạng sau khi thông báo đấu giá được công bố thì chỉ vài ngày sau đã xuất hiện các doanh nghiệp mới thành lập để tham gia đấu giá. Mục tiêu của một số trường hợp này không phải để trực tiếp đầu tư, triển khai dự án mà nhằm mục đích chuyển nhượng dự án sau khi trúng đấu giá.

Có những dự án được chuyển nhượng qua nhiều vòng, thậm chí từ 5 - 7 lần, làm giá trị dự án bị đẩy lên rất cao nhưng trên thực tế lại không được đưa vào khai thác, sử dụng. Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn lực xã hội mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các hành vi lừa đảo hoặc giao dịch khi chưa đủ điều kiện pháp lý.

Do đó, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Đấu giá hợp danh Lạc Việt đề nghị nghiên cứu quy định chặt chẽ hơn về năng lực và kinh nghiệm của nhà đầu tư tham gia đấu giá các dự án có quy mô lớn. Chẳng hạn, nhà đầu tư cần chứng minh đã từng thực hiện các dự án tương tự, hoặc có quy mô tương đương khoảng 50% đến 70% giá trị dự án đang đấu giá. Đồng thời, nên trao quyền cho địa phương xem xét, quyết định các tiêu chí cụ thể trên cơ sở đặc điểm của từng loại tài sản và yêu cầu quản lý tại địa phương…