Một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp: Hà Nội đưa chính quyền gần dân hơn

Những thủ tục hành chính từng phải đi nhiều nơi, chờ nhiều cấp, nay được giải quyết ngay tại phường, xã. Đằng sau sự thay đổi ấy là một cuộc tái cấu trúc mô hình quản trị chưa từng có, với dấu ấn nổi bật của Hà Nội: Mạnh dạn phân cấp, ủy quyền để cấp cơ sở thực sự trở thành trung tâm phục vụ người dân.

Không chỉ là sắp xếp bộ máy

Ngày 1-7-2025 đánh dấu một bước chuyển lớn trong tổ chức bộ máy của Thủ đô khi Hà Nội chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, kết thúc hoạt động của 30 quận, huyện, thị xã và sắp xếp từ 526 xã, phường, thị trấn xuống còn 126 xã, phường.

Nếu nhìn bề ngoài, đây là một cuộc tinh gọn tổ chức hành chính quy mô lớn. Nhưng điều Hà Nội hướng tới không đơn thuần là “giảm đầu mối”.

Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội xác định rõ: Tổ chức chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sắp xếp lại đơn vị hành chính mà là tái cấu trúc mô hình quản trị, phân bổ lại nguồn lực, đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành trong toàn hệ thống chính trị.

Điều đó lý giải vì sao, song song với sắp xếp địa giới và bộ máy, thành phố đồng thời thực hiện hàng loạt giải pháp về phân cấp, phân quyền, tổ chức lại nhân lực, chuẩn hóa quy trình và chuyển đổi số.

Sau sắp xếp, nguồn lực được chuyển dịch mạnh xuống cấp cơ sở. Đến tháng 5-2026, toàn thành phố có gần 128.800 cán bộ, công chức, viên chức; riêng cấp xã chiếm khoảng 85% tổng số nhân lực toàn hệ thống. Một sự thay đổi mang tính bản chất: Giảm nguồn lực ở tầng nấc trung gian để tăng cường cho cấp trực tiếp phục vụ người dân.

Tại phường Khương Đình - đơn vị mới được thành lập trên cơ sở sắp xếp địa giới từ nhiều phường cũ và một phần địa bàn liên quan - bộ máy được tổ chức lại theo hướng tinh gọn. Điều quan trọng hơn là cách vận hành mới: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Thay vì tư duy “đẩy hồ sơ lên cấp trên”, cán bộ cơ sở giờ đây phải trực tiếp xử lý nhiều vấn đề thuộc thẩm quyền ngay tại địa bàn. Không còn cấp huyện làm “tầng đệm”, xã, phường buộc phải trở thành trung tâm quản trị địa bàn đúng nghĩa.

Khi chính quyền thực sự “gần dân”

Điểm nổi bật nhất sau một năm vận hành mô hình mới tại Hà Nội chính là câu chuyện phân cấp, ủy quyền. Đây được xem là dấu ấn khác biệt của Thủ đô so với nhiều địa phương khác.

Qua rà soát, thành phố đã hoàn thành phân định hơn 2.000 nhiệm vụ quản lý nhà nước và công tác Đảng; riêng UBND thành phố phân cấp, ủy quyền cho cấp xã tới 929 nhiệm vụ quản lý nhà nước và 671 thủ tục hành chính theo nhiều hình thức.

Việc trao quyền không dàn trải mà tập trung vào những lĩnh vực người dân tiếp xúc thường xuyên như nội vụ, tài nguyên môi trường, văn hóa, y tế, quản lý đô thị, xây dựng... Hệ quả dễ thấy nhất là quy trình giải quyết công việc được rút ngắn đáng kể.

Theo thống kê của thành phố, việc phân cấp, ủy quyền giúp rút ngắn trung bình 3-5 ngày giải quyết đối với mỗi thủ tục hành chính, tiết kiệm khoảng 571.925 giờ công lao động, tương đương hơn 63 tỷ đồng chi phí xã hội. Nhưng đằng sau những con số ấy là sự thay đổi về cảm nhận của người dân.

Trước đây, không ít thủ tục phải trải qua nhiều bước: xã/phường tiếp nhận, quận/huyện xem xét, sở ngành phối hợp rồi mới quay lại địa phương xử lý. Nay, nhiều việc được giải quyết ngay tại cơ sở. Người dân không còn phải “đi lên quận” cho những việc thuộc đời sống hằng ngày.

Từ đầu năm 2026 đến giữa tháng 5, Hà Nội tiếp nhận hơn 1,15 triệu hồ sơ hành chính, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt hơn 99%. Đặc biệt, hơn 619.000 hồ sơ được giải quyết không phụ thuộc địa giới hành chính - một thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy phục vụ.

Tại phường Khương Đình, từ ngày 1-7-2025 đến nay, phường đã tiếp nhận hơn 16.350 hồ sơ thủ tục hành chính; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 74%, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn gần 99,9%.

Ở Điểm phục vụ hành chính công, người dân được hỗ trợ miễn phí wifi, máy tính, photocopy, hướng dẫn kê khai trực tuyến và hỗ trợ pháp lý. Một thay đổi nhỏ trong trải nghiệm hành chính nhưng phản ánh rõ một điều lớn hơn: chính quyền đang chuyển từ “quản lý” sang “phục vụ”.

Từ “làm hành chính” sang “quản trị địa bàn”

Có lẽ, thách thức lớn nhất sau khi bỏ cấp huyện không nằm ở bộ máy, mà ở tư duy của đội ngũ cán bộ cơ sở. Bởi khi được giao quyền nhiều hơn, áp lực trách nhiệm cũng lớn hơn.

Một cán bộ cơ sở không còn chỉ làm theo quy trình có sẵn mà phải biết xử lý tình huống, phối hợp đa ngành, giải quyết vấn đề ngay từ địa bàn. Tại Hà Nội, quá trình chuyển đổi ấy được chuẩn bị khá sớm.

Toàn thành phố đã tổ chức hàng chục hội nghị quán triệt, hơn 1.000 hội nghị tập huấn chuyên môn; riêng công tác vận hành mô hình mới được quán triệt sâu với yêu cầu chuyển từ tư duy “thực hiện hành chính” sang “quản trị địa bàn”.

Điều đó thể hiện rõ trong cách xử lý phản ánh của người dân. Thông qua nền tảng iHanoi, hơn 85.700 phản ánh, kiến nghị đã được tiếp nhận và xử lý; nhiều vụ việc được giải quyết ngay từ cơ sở, hạn chế phát sinh khiếu kiện kéo dài.

Ở phường Khương Đình, công tác tiếp dân, giải quyết phản ánh được duy trì thường xuyên, kết hợp với cập nhật thông tin chính thống trên website, Facebook, Zalo để định hướng dư luận và tăng tính minh bạch. Chính quyền giờ đây không chỉ “ra quyết định”, mà còn phải tương tác thường xuyên với người dân.

Một năm chưa phải quãng thời gian dài để đánh giá đầy đủ hiệu quả của một cuộc cải cách lớn. Song thực tế bước đầu cho thấy, khi tầng nấc trung gian được cắt giảm, nguồn lực được đưa gần dân hơn, trách nhiệm được trao trực tiếp cho cơ sở, thì bộ máy cũng buộc phải thay đổi theo hướng linh hoạt hơn, hiệu quả hơn.

Điều quan trọng nhất không nằm ở việc Hà Nội đã giảm bao nhiêu đơn vị hành chính, ban hành bao nhiêu văn bản hay tổ chức bao nhiêu hội nghị. Giá trị lớn nhất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ít nhất ở thời điểm này, chính là việc người dân bắt đầu cảm nhận rõ hơn một chính quyền gần mình hơn, nhanh hơn và trách nhiệm hơn.

Đó cũng là mục tiêu cốt lõi của một bộ máy tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả mà Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa sau một năm chuyển mình.