Đưa sân khấu trở thành một điểm đến văn hóa

Ông Nguyễn Thăng Long, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Hội chợ triển lãm thương mại và Tổ chức sự kiện Việt Nam:

Biến tiềm năng thành những sản phẩm có giá trị và sức sống lâu dài

Sân khấu không thể phát triển nếu chỉ tồn tại như một lĩnh vực độc lập mà cần trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị của du lịch, truyền thông và các ngành công nghiệp sáng tạo.

Về cơ chế, cần tiếp tục thúc đẩy xã hội hóa, đồng thời xây dựng môi trường thuận lợi để doanh nghiệp, nghệ sĩ và các đơn vị sáng tạo chủ động triển khai ý tưởng, mô hình hoạt động mới. Nhà nước nên tập trung vào vai trò kiến tạo, định hướng và hỗ trợ, tạo điều kiện để các hoạt động sáng tạo được vận hành linh hoạt, hiệu quả.

Về nguồn lực, cần tăng cường sự kết nối giữa nghệ thuật, công nghệ và truyền thông. Một chương trình biểu diễn hiện đại không chỉ được đánh giá qua nội dung nghệ thuật mà còn ở trải nghiệm tổng thể dành cho khán giả. Cùng với đó, cần hình thành các mô hình liên kết giữa nghệ thuật, du lịch, sự kiện và truyền thông để mỗi chương trình không chỉ dừng lại ở hoạt động biểu diễn mà còn có thể được khai thác, phát triển bền vững.

Hà Nội có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp văn hóa, đặc biệt trong lĩnh vực sân khấu, nhờ bề dày lịch sử, bản sắc văn hóa đặc sắc và nguồn lực sáng tạo phong phú. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành những sản phẩm có sức sống lâu dài, cần chú trọng ba yếu tố cốt lõi.

Trước hết là câu chuyện. Các chương trình cần khai thác những giá trị đặc trưng của Hà Nội và Việt Nam nhưng được thể hiện bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, gần gũi, dễ tiếp cận với nhiều nhóm công chúng, nhất là du khách quốc tế.

Tiếp đến là trải nghiệm. Sân khấu hôm nay không chỉ để thưởng thức mà còn để tương tác và cảm nhận. Khán giả cần được hòa mình vào không gian nghệ thuật thông qua sự kết hợp giữa nội dung, cảm xúc và công nghệ trình diễn, từ âm thanh, ánh sáng đến cách dàn dựng và kể chuyện.

Cuối cùng là mô hình vận hành. Thành công của một chương trình không chỉ được đo bằng số lượng buổi diễn mà còn ở khả năng trở thành một điểm đến văn hóa. Muốn vậy, các chương trình cần được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, định kỳ và có chiến lược phát triển dài hạn để duy trì sức hút với công chúng.

NSND Hoài Thu, Nhà hát Chèo Hà Nội:

Công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội mới

Việc đưa sân khấu truyền thống tham gia vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa là hướng đi cần thiết và giàu tiềm năng. Thực tế, Nhà hát Chèo Hà Nội đã sớm thử nghiệm mô hình gắn kết nghệ thuật truyền thống với du lịch từ gần 10 năm trước. Khoảng năm 2016, Nhà hát từng xây dựng chương trình biểu diễn chèo kết hợp múa rối tại cơ sở 15 Nguyễn Đình Chiểu để phục vụ khách du lịch. Khi đó, chúng tôi đã chủ động mời các công ty lữ hành đến khảo sát, trải nghiệm và tổ chức những suất diễn chuyên biệt. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, mô hình này chưa đạt được hiệu quả như kỳ vọng.

Dù vậy, đây vẫn là hướng đi cần tiếp tục đầu tư và phát triển. Hiện nay, Nhà hát Chèo Hà Nội duy trì các buổi biểu diễn vào tối thứ bảy hằng tuần tại khu phố cổ, thu hút khá đông khán giả và du khách. Điều đó cho thấy, nếu được xây dựng bài bản và phù hợp với nhu cầu thưởng thức của công chúng, nghệ thuật chèo hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm văn hóa hấp dẫn.

Bên cạnh đó, công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho sân khấu truyền thống. Nhà hát hiện phát triển đồng bộ các nền tảng Facebook, YouTube, TikTok và Zalo để quảng bá chương trình, đồng thời triển khai bán vé trực tuyến. Nhiều nghệ sĩ trẻ cũng chủ động sản xuất MV, xây dựng các kênh cá nhân nhằm lan tỏa nghệ thuật chèo tới đông đảo công chúng. Công nghệ vì thế đang trở thành cầu nối hiệu quả, giúp nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với khán giả hiện đại.

Để phát triển bền vững, điều quan trọng nhất vẫn là giữ vững giá trị cốt lõi của nghệ thuật, làm nghề nghiêm túc và tạo ra những tác phẩm có chất lượng. Khi tác phẩm thực sự hấp dẫn và chạm tới cảm xúc người xem, khán giả sẽ tìm đến, đồng hành và góp phần nuôi dưỡng sức sống cho sân khấu truyền thống.

Nghệ sĩ, nhà nghiên cứu âm nhạc Mai Tuyết Hoa, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc:

Tìm cách kể những câu chuyện truyền thống bằng ngôn ngữ của thời đại

Sân khấu không chỉ là một loại hình nghệ thuật biểu diễn mà còn là không gian lưu giữ, truyền tải những giá trị văn hóa, lịch sử, đạo đức và bản sắc dân tộc. Trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay, sân khấu hoàn toàn có thể trở thành một nguồn lực quan trọng, góp phần tạo ra những sản phẩm văn hóa đặc sắc, có sức lan tỏa trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự đứt gãy về công chúng. Với các loại hình nghệ thuật truyền thống như chèo, tuồng, cải lương hay hát xẩm, bài toán còn khó hơn khi phải đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ: Bảo tồn giá trị nguyên gốc và thích ứng với đời sống đương đại. Nếu chỉ dừng lại ở việc gìn giữ, di sản sẽ khó tồn tại trong đời sống cộng đồng nhưng nếu chạy theo thị hiếu một cách dễ dãi, nguy cơ mai một bản sắc là điều khó tránh khỏi.

Từ thực tiễn nhiều năm gắn bó với nghệ thuật hát xẩm, tôi cho rằng đổi mới không có nghĩa là làm khác đi hoàn toàn mà là tìm cách kể những câu chuyện truyền thống bằng ngôn ngữ của thời đại. Muốn vậy, cần đưa sân khấu đến gần hơn với trường học, các thiết chế văn hóa cơ sở, phố đi bộ, không gian du lịch và các nền tảng số. Thực tế cho thấy, khi nghệ thuật truyền thống được đặt trong môi trường phù hợp và được giới thiệu bằng những hình thức sinh động, sáng tạo, nhiều khán giả trẻ sẵn sàng đón nhận và yêu mến.

Để sân khấu phát triển bền vững, cần có chính sách đầu tư dài hạn cho nghệ thuật truyền thống, đồng thời tạo cơ chế thuận lợi để huy động nguồn lực xã hội và thúc đẩy các mô hình hợp tác công - tư. Cùng với đó, cần tăng cường kết nối sân khấu với du lịch, giáo dục và các ngành công nghiệp sáng tạo khác, qua đó mở rộng không gian phát triển và nâng cao khả năng tiếp cận công chúng.