Robot hình người:Cuộc cạnh tranh mới giữa các cường quốc công nghệ

Cùng với các công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đi kèm, các robot này nhanh chóng trở thành một phần trong chiến lược kinh tế, công nghiệp của nhiều quốc gia.

Cuộc đua tăng tốc

Sau giai đoạn 2020 - 2024 được xem là thời kỳ thử nghiệm, giai đoạn 2025 - 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi robot hình người bước vào quá trình thương mại hóa quy mô lớn. Cuộc cạnh tranh vì thế cũng dịch chuyển, từ câu hỏi “ai chế tạo được robot tốt hơn” sang “ai đưa robot vào thực tiễn nhanh hơn”.

Một trong những động thái đáng chú ý mới đây là kế hoạch của Hyundai về việc triển khai hơn 25.000 robot hình người Atlas (do công ty con Boston Dynamics phát triển) tại các nhà máy ô tô Hyundai và Kia. Đây được xem là một trong những chương trình ứng dụng robot hình người lớn nhất thế giới tính đến thời điểm hiện tại. Hyundai cũng lên kế hoạch nội địa hóa và sản xuất nhiều linh kiện cốt lõi phục vụ hệ sinh thái robot ngay tại các cơ sở ở Mỹ.

Từng được biết đến qua những màn nhào lộn gây ấn tượng trên mạng xã hội, Atlas nay được huấn luyện để thực hiện các công việc thực tế như vận chuyển linh kiện, lắp ráp và hỗ trợ dây chuyền sản xuất ô tô. Boston Dynamics cho biết các đợt triển khai thương mại đầu tiên sẽ bắt đầu từ năm 2026.

Tại Mỹ, nhiều tập đoàn lớn cũng đang tham gia cuộc đua này. Tesla tiếp tục đẩy mạnh dự án Optimus với tham vọng đưa robot hình người trở thành một sản phẩm chủ lực. Trong khi đó, robot Figure 02 của Figure AI - công ty có trụ sở tại California - đang được thử nghiệm tại nhà máy BMW ở Spartanburg (Mỹ), đã tham gia xử lý hơn 90.000 linh kiện và góp phần sản xuất khoảng 30.000 xe sau 11 tháng.

Theo BMW, robot này có thể làm việc theo ca kéo dài 10 giờ mỗi ngày trên dây chuyền thực tế. Hãng cũng đang có kế hoạch mở rộng các chương trình thử nghiệm robot hình người sang châu Âu.

Không chỉ các nhà sản xuất, nhiều “ông lớn” trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo cũng nhập cuộc. NVIDIA Isaac GR00T vừa được công bố tại Triển lãm Computex 2026 diễn ra tại Đài Loan (Trung Quốc), là thiết kế tham chiếu mở đầu tiên dành cho robot hình người, kết hợp phần cứng, phần mềm và các mô hình AI trong một nền tảng thống nhất. GR00T được kỳ vọng đóng vai trò tương tự Android trong lĩnh vực robot, giúp hình thành hệ sinh thái mở, thúc đẩy tiêu chuẩn chung và rút ngắn thời gian thương mại hóa robot hình người trong những năm tới. Về phía mình, OpenAI cũng đang tái khởi động các chương trình nghiên cứu robot.

Trong khi Mỹ chiếm ưu thế về nền tảng AI và phần mềm, Trung Quốc lại nổi bật ở năng lực sản xuất hàng loạt, khi chiếm hơn 80% số robot hình người được triển khai toàn cầu trong năm 2025. Các doanh nghiệp như Unitree, AgiBot, UBTech, XPeng Robotics hay Noetix Robotics liên tục tung ra sản phẩm mới với giá ngày càng cạnh tranh. Lợi thế của Trung Quốc nằm ở hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh, vốn được phát triển từ ngành xe điện, giúp giảm mạnh chi phí sản xuất. Hiện một số mẫu robot hình người tại đây có giá chỉ trên dưới 10.000 USD, thấp hơn đáng kể so với sản phẩm của phương Tây.

Một điểm mạnh khác của Trung Quốc là lĩnh vực “bàn tay robot” - bộ phận được xem là phức tạp nhất của robot hình người, có khả năng thực hiện các thao tác tinh vi như lắp ráp điện tử, cầm nắm vật nhỏ hoặc chơi nhạc cụ.

Lợi ích song hành rủi ro

Với tiềm năng kinh tế khổng lồ, robot hình người đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của doanh nghiệp và chính phủ nhiều quốc gia. Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành NVIDIA Jensen Huang nhiều lần nhận định robot hình người và “AI vật lý” (Physical AI) có thể mở ra một thị trường trị giá hàng nghìn tỷ USD, đồng thời là bước phát triển tiếp theo sau AI tạo sinh (Generative AI), khi trí tuệ nhân tạo không chỉ trả lời câu hỏi mà còn trực tiếp tác động đến thế giới vật lý.

Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế lớn đối mặt già hóa dân số và thiếu hụt lao động, robot hình người được kỳ vọng trở thành lực lượng bổ sung quan trọng trong sản xuất, logistics, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ. Chúng có thể đảm nhiệm các công việc lặp đi lặp lại, nặng nhọc hoặc nguy hiểm mà doanh nghiệp khó tuyển nhân công.

Thực tế, Nhật Bản đã theo đuổi hướng đi này từ sớm. Nhiều công nghệ đang được Tesla, Figure AI hay Boston Dynamics thương mại hóa hiện nay có nền tảng từ các nghiên cứu cách đây gần 40 năm của Honda, với các mẫu robot E0-E6 từ năm 1986. Nhật Bản cũng là nơi khởi nguồn nhiều dự án robot đáng chú ý như robot chăm sóc người già, robot dịch vụ của SoftBank hay các hệ thống robot cứu hộ sau thảm họa động đất.

Tại Trung Quốc, robot hình người mang ý nghĩa chiến lược trong việc duy trì lợi thế sản xuất trước áp lực chi phí lao động gia tăng. Nhiều nhà phân tích cho rằng nước này đang tìm cách lặp lại thành công của ngành xe điện trong lĩnh vực robot hình người. Trung Quốc cũng là quốc gia đầu tiên ban hành định hướng phát triển robot hình người ở cấp quốc gia, kỳ vọng biến lĩnh vực này thành động lực tăng trưởng mới vào năm 2027.

Trong giai đoạn 2025 - 2026, Bắc Kinh đã ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia đầu tiên, bao phủ toàn bộ vòng đời sản phẩm từ cảm biến, điều khiển, AI hiện thân (embodied AI), an toàn đến ứng dụng thực tế. Các thành phố như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến, Hàng Châu, Vũ Hán đều có quỹ hỗ trợ riêng cho doanh nghiệp robot.

Không kém cạnh, Hàn Quốc tháng 3-2026 công bố chiến lược “K-Humanoid”, đặt mục tiêu phát triển robot hình người thành một trụ cột công nghiệp mới, tập trung vào AI, cảm biến, bộ truyền động và ứng dụng trong sản xuất, logistics, quốc phòng và chăm sóc người cao tuổi.

Tuy nhiên, triển vọng phát triển không đồng nghĩa với con đường bằng phẳng. Thách thức lớn đầu tiên là chi phí và độ tin cậy. Dù tiến bộ nhanh, robot hình người vẫn chưa đạt hiệu quả kinh tế ổn định trong nhiều môi trường thực tế, khi hoạt động tốt trong các nhà máy có quy trình chuẩn hóa nhưng gặp khó khăn khi phải xử lý những tình huống phức tạp hoặc không có cấu trúc rõ ràng.

Thách thức thứ hai là tác động đến việc làm. Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều kéo theo lo ngại về sự thay thế lao động. Nếu robot hình người đạt năng lực tương đương con người trong nhiều công việc phổ thông, hàng triệu việc làm có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt trong các lĩnh vực kho vận, sản xuất, bán lẻ và dịch vụ cơ bản.

Một vấn đề khác là an toàn và đạo đức. Khác với phần mềm hay chatbot, robot hình người có khả năng tác động trực tiếp đến con người và môi trường. Sai sót trong nhận thức hoặc vận hành có thể gây ra hậu quả vật lý, do đó yêu cầu đặt ra là phải xây dựng các tiêu chuẩn an toàn, trách nhiệm pháp lý và cơ chế quản trị vòng đời sản phẩm. Nhiều nghiên cứu cũng đề xuất khung “humanoid factors”, tương tự yếu tố con người trong công nghiệp, nhằm bảo đảm robot vận hành an toàn trong môi trường có con người.

Ngoài ra còn có các vấn đề liên quan đến an ninh và địa chính trị. Robot hình người với đặc thù kết nối liên tục vào các hệ thống AI và dữ liệu đám mây, làm gia tăng nguy cơ tấn công mạng hoặc bị lợi dụng cho các mục đích ngoài mong muốn. Một chiếc máy tính bị "hack" chỉ nguy hại trên môi trường số, nhưng robot hình người bị chiếm quyền điều khiển sẽ phức tạp hơn rất nhiều. Nguy cơ này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các cơ chế bảo mật ngay từ cấp độ phần cứng.

Nhìn tổng thể, robot hình người đang tiến dần vào đời sống kinh tế thực, trở thành một ngành công nghiệp có khả năng định hình trật tự kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, thành công cuối cùng không chỉ phụ thuộc vào việc tạo ra những cỗ máy thông minh hơn, mà còn ở khả năng các quốc gia xây dựng khung quản trị phù hợp để công nghệ phục vụ con người, thay vì tạo ra những bất ổn mới.