Đạo đức nghệ sĩ trước phép thử AI
Từ câu chuyện hát nhép trên sân khấu, những ca khúc với ca từ phản cảm tràn lan trên nền tảng số đến xu hướng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để sáng tác âm nhạc, một vấn đề đang được đặt ra ngày càng gay gắt: Đạo đức nghề nghiệp của người nghệ sĩ trong kỷ nguyên số.
Tại tọa đàm “Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật, ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số” do Liên hiệp Các hội văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp cùng Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tổ chức ngày 29-5 vừa qua, nhiều chuyên gia đã cùng chỉ ra những biểu hiện lệch chuẩn đang xuất hiện ngày càng phổ biến trong đời sống nghệ thuật. Điều đáng lo ngại không chỉ là sự tồn tại của những hiện tượng ấy, mà là việc chúng đang dần được bình thường hóa, thậm chí trở thành một thứ “trào lưu” được cổ xúy bởi sức mạnh của mạng xã hội và cuộc đua lượt xem, lượt thích.
Sự phát triển mạnh mẽ của AI càng khiến câu chuyện đạo đức nghề nghiệp trở nên cấp thiết hơn. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ sáng tác nhanh hơn và hiệu quả hơn nhưng không thể thay thế được quá trình thai nghén, sáng tác nghệ thuật của con người. Việc lạm dụng trí tuệ nhân tạo trong sáng tác sẽ cho ra đời những tác phẩm “sản xuất hàng loạt”, nhanh, tiện, rẻ nhưng đồng thời cũng có thể làm xói mòn tinh thần, động lực sáng tạo của người nghệ sĩ.
Trong thời đại số, khi ranh giới giữa thật và giả ngày càng mong manh, đạo đức nghề nghiệp chính là “lá chắn” bảo vệ giá trị đích thực của nghệ thuật. Uy tín của nghệ sĩ không được tạo nên bởi những con số tương tác hay hiệu ứng truyền thông nhất thời, mà được bồi đắp từ tài năng, sự trung thực và trách nhiệm xã hội. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nâng cao sức đề kháng trước các biểu hiện lệch chuẩn trong đời sống tinh thần. Điều đó đặt ra yêu cầu không chỉ với cơ quan quản lý, các tổ chức nghề nghiệp mà trước hết là với chính mỗi nghệ sĩ.
Trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể là công cụ hữu hiệu, nhưng không thể thay thế sáng tạo. Chỉ khi giữ vững những giá trị cốt lõi của chân - thiện - mỹ, giới văn nghệ sĩ mới thực sự góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trở thành nguồn lực nội sinh cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.