Sandbox - làm thế nào cho hiệu quả
Các quy định về thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đều đã có nhưng khi áp dụng vào thực tế vẫn còn có những vướng mắc, khó khăn.
Hình thành các mô hình thử nghiệm
Thành phố Hà Nội là một trong những địa phương sớm công bố triển khai mô hình sandbox, trong đó ưu tiên khuyến khích thử nghiệm các công nghệ chiến lược và các giải pháp phục vụ phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Công ty cổ phần Phenikaa-X vừa chính thức đề xuất UBND thành phố Hà Nội cho phép triển khai sandbox đối với 4 dòng phương tiện tự hành, gồm: Xe buýt mini, robotaxi, xe quét đường và robot giao hàng.
Quá trình thử nghiệm được thực hiện tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khuôn viên Đại học Quốc gia Hà Nội, trong thời gian 24 tháng với kỳ vọng tạo bước đột phá cho ngành công nghiệp xe thông minh Việt Nam.
Theo ông Lê Anh Sơn, Giám đốc Công ty cổ phần Phenikaa-X, sau nhiều năm đầu tư nghiên cứu và phát triển, Phenikaa-X đã làm chủ hai dòng công nghệ tự hành lõi (dựa trên LiDAR và camera) hoàn toàn do đội ngũ kỹ sư Việt Nam thiết kế và tích hợp.
Hai công nghệ lõi này đã được Phenikaa-X kiểm chứng qua nhiều dự án thực tế tại khuôn viên Đại học Phenikaa, với tỷ lệ tự hành trung bình đạt trên 95%; tại thành phố mới Bình Dương với hơn 162 lượt hành khách trải nghiệm, trong đó 95% đánh giá xuất sắc hoặc tốt.
Dự án này cũng được thử nghiệm tại Ecopark (Hưng Yên), The 9 Stellars (Sơn Kim Land – thành phố Hồ Chí Minh) và Vinhomes Ocean Park 2/3. Hiện đề xuất triển khai sandbox đối với 4 dòng phương tiện tự hành của Phenikaa-X đang được các cơ quan chức năng thành phố đánh giá, thẩm định.
Một đơn vị khác là Sàn giao dịch công nghệ Hà Nội (HanoiTEX) cũng đã có đề xuất triển khai sandbox đổi mới sáng tạo có kiểm soát. Theo đó, sandbox của HanoiTEX là sandbox công nghệ phục vụ giao dịch khoa học - công nghệ”, không phải sandbox tài chính số.
Theo bà Trần Thị Hà, Giám đốc Công ty cổ phần Liên kết quốc tế BVA (đơn vị quản lý, vận hành sàn HanoiTEX), cơ chế sandbox này nhằm tạo môi trường thử nghiệm có giới hạn để đánh giá khả năng ứng dụng các công nghệ mới trong hoạt động giao dịch khoa học - công nghệ trước khi áp dụng ở quy mô rộng hơn.
Sandbox của HanoiTEX được thiết kế theo nguyên tắc giới hạn về phạm vi, đối tượng tham gia, thời gian thử nghiệm, giá trị giao dịch, có cơ chế giám sát thời gian thực, có cơ chế dừng khẩn cấp (kill-switch), có báo cáo định kỳ và đột xuất cho cơ quan quản lý.
.jpg)
Phạm vi sandbox tập trung vào: Số hóa hồ sơ công nghệ; định danh dữ liệu công nghệ; Blockchain phục vụ lưu vết và đối soát; hợp đồng thông minh (smart contract) nghiệp vụ; hợp đồng điện tử nhiều bên; cơ chế kiểm chứng trạng thái giao dịch công nghệ; Dashboard giám sát giao dịch; mô hình kết nối P2P công nghệ có kiểm soát.
“Mục tiêu của sandbox là tạo dữ liệu thực tiễn phục vụ hoàn thiện cơ chế chính sách cho thị trường khoa học - công nghệ và chuyển đổi số của thành phố Hà Nội”, bà Trần Thị Hà nói.
Đã thiết lập cơ chế pháp lý cho sandbox
Chiều qua, 2-6, tại kỳ họp thứ ba (kỳ họp chuyên đề) HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại thành phố Hà Nội. Đây là nghị quyết thực hiện Khoản 1 Điều 19 Luật Thủ đô năm 2026.
Nghị quyết tạo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với sản phẩm, dịch vụ, mô hình mới trên địa bàn thành phố theo Khoản 1 Điều 19 Luật Thủ đô năm 2026.
Nghị quyết dành 1 chương quy định về chính sách khuyến khích, hỗ trợ, tài trợ hoạt động thử nghiệm có kiểm soát. Mức hỗ trợ cụ thể như sau: Hỗ trợ, tài trợ tối đa 50% chi phí hợp lệ đối với dự án để giải quyết bài toán lớn của thành phố.
Hỗ trợ tối đa 70% chi phí hợp lệ cho một dự án đối với chi phí tư vấn pháp lý, tư vấn kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn, bảo hộ sở hữu trí tuệ, dữ liệu và quản trị rủi ro.
Hỗ trợ tối đa 70% chi phí hợp lệ cho một dự án để thuê chuyên gia, tổ chức tư vấn, tổ chức đo kiểm, kiểm định, chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy, đánh giá an toàn, đánh giá tác động, đánh giá độc lập phục vụ hoạt động thử nghiệm.
Hỗ trợ tối đa 100% chi phí hợp lệ cho một dự án đối với chi phí hội nghị, hội thảo trong quá trình thử nghiệm.
Hỗ trợ chi phí mua bảo hiểm đối với những trường hợp thử nghiệm có kiểm soát bắt buộc phải mua bảo hiểm, mức hỗ trợ tối đa 50% chi phí hợp lệ cho một dự án thử nghiệm.
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, còn gọi là sandbox đã được quy định tại một số quy phạm pháp luật. Đây là hành lang pháp lý linh hoạt cho phép thử nghiệm các mô hình, công nghệ, và sản phẩm mới chưa được quy định trong luật hiện hành, nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Luật Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã dành một khung về sandbox, trong đó quy định rõ, mục đích tạo không gian an toàn để doanh nghiệp và tổ chức thử nghiệm các công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh đột phá trong phạm vi không gian và thời gian giới hạn.
Quá trình thử nghiệm được thực hiện minh bạch và chịu sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý nhà nước để bảo đảm an toàn hệ thống và bảo vệ người tiêu dùng. Trường hợp được miễn trừ, tạo cơ sở tham chiếu để các bộ, ngành tiếp tục xây dựng các khung sandbox đặc thù cho từng lĩnh vực cũng được quy định trong luật.
Tại Luật Công nghiệp công nghệ số, một khung hướng dẫn về sandbox tương đối cụ thể, gồm hồ sơ, thủ tục, quy trình. Luật Thủ đô cũng đã có quy định, cho phép thành phố Hà Nội áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới mà pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể.
Như vậy, các quy định đã được thiết lập cho sandbox. Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, vẫn còn không ít cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp kiến nghị cơ chế chính sách về sandbox…
Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, Bộ Khoa học và Công nghệ vừa phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên làm thí điểm sandbox trên địa bàn tỉnh. Việc triển khai sandbox này cũng gặp một số khó khăn về thử nghiệm thiết bị bay không người lái (UAV) vì vướng các quy định liên quan đến an ninh quốc phòng…
Sau khi làm việc, các bộ đã đồng ý cho phép Điện Biên triển khai sandbox, thí điểm sử dụng UAV trên một số khu vực và phải bảo đảm một số tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy định của pháp luật liên quan đến việc triển khai thiết bị bay siêu nhẹ.
“Quy chế, quy trình, thủ tục có rồi, vấn đề là triển khai như thế nào. Rất mong chúng ta thay đổi tư duy, nhập vai người dân, cùng doanh nghiệp, cùng địa phương triển khai các cơ chế chính sách đồng bộ”, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nói.
Về phía thành phố Hà Nội, Sở Khoa học và Công nghệ công bố chính sách thử nghiệm có kiểm soát trên địa bàn.
Theo đó, Hà Nội khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp có công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới, có tính đổi mới sáng tạo, chủ động nghiên cứu, đăng ký thử nghiệm có kiểm soát theo quy định; đồng thời khuyến khích cộng đồng khoa học, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học, chuyên gia, nhà khoa học phối hợp đề xuất giải pháp, tư vấn chuyên môn, hỗ trợ đánh giá và kiểm soát rủi ro trong quá trình thử nghiệm.
Ưu tiên các phương án có khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn của Thủ đô; có tiềm năng ứng dụng, thương mại hóa, đăng ký sở hữu trí tuệ, đưa vào sản xuất, kinh doanh hoặc nhân rộng sau thử nghiệm; bảo đảm yêu cầu về an toàn, bảo mật, kiểm soát rủi ro,bảo vệ người dùng và lợi ích công cộng.