Tòa án hướng dẫn áp dụng quy định mới với bị cáo chưa thành niên
Tòa án nhân dân tối cao vừa có hướng dẫn quan trọng liên quan đến việc giải quyết các vụ án hình sự có bị cáo là người chưa thành niên đang trong giai đoạn xét xử sơ thẩm nhưng chưa kết thúc trước thời điểm Luật Tư pháp người chưa thành niên chính thức có hiệu lực từ ngày 1-1-2026.
Theo Văn bản số 250/TANDTC-PC của Tòa án nhân dân tối cao về việc thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong công tác xét xử, đối với các vụ án có người chưa thành niên là bị cáo đang được xét xử sơ thẩm nhưng chưa hoàn thành trước ngày 1-1-2026, việc giải quyết sẽ được thực hiện theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.
Hướng dẫn này được áp dụng theo điểm a, khoản 1, Điều 179 của Luật Tư pháp người chưa thành niên. Theo đó, những vụ án đang trong quá trình xét xử sơ thẩm mà đến thời điểm luật có hiệu lực vẫn chưa kết thúc sẽ chuyển sang áp dụng các quy định mới của Luật Tư pháp người chưa thành niên.
Tuy nhiên, một số nội dung tố tụng vẫn tiếp tục được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành. Cụ thể, thời hạn điều tra, thời hạn quyết định việc truy tố, thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, thời hạn tạm giữ, thời hạn tạm giam và việc tách vụ án vẫn áp dụng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Một điểm đáng chú ý là trong trường hợp quá trình tố tụng trước đó chưa có sự tham gia của người làm công tác xã hội, Tòa án phải yêu cầu người làm công tác xã hội tham gia tố tụng nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên. Đây được xem là một trong những điểm mới quan trọng của Luật Tư pháp người chưa thành niên, thể hiện cách tiếp cận lấy giáo dục, hỗ trợ và phục hồi làm trọng tâm thay vì chỉ tập trung vào xử lý hình sự.
Bên cạnh đó, Tòa án nhân dân tối cao cũng hướng dẫn, nếu thời hạn xét xử sơ thẩm không còn đủ để thực hiện đầy đủ các thủ tục liên quan đến biện pháp xử lý chuyển hướng nhưng có căn cứ để áp dụng biện pháp này, Tòa án vẫn có thể xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên.
Việc xem xét áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng có thể được thực hiện tại phiên họp chuyên biệt hoặc ngay tại phiên tòa xét xử. Đây là cơ chế nhằm tạo điều kiện cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật có cơ hội sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng mà không nhất thiết phải chịu các hình phạt nghiêm khắc như đối với người trưởng thành.
Việc Luật Tư pháp người chưa thành niên chính thức có hiệu lực từ đầu năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển quan trọng trong công tác bảo vệ quyền trẻ em và cải cách tư pháp hình sự tại Việt Nam.
Các quy định mới không chỉ bảo đảm tính nhân văn trong xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật mà còn phù hợp với các cam kết quốc tế về quyền trẻ em mà Việt Nam tham gia.